Ыдыктыг Библия: Баштыңчылар
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:33:07.048525+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Баштыңчылар

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Баштыңчылар

Баштыңчылар

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

Баштыңчылар үези

Киирилде

Баштыңчылар ному израиль аймактарның төөгүзүнүң эң нарын болгаш ужур-дүрүм чок үезинде – Ханаанны эжелеп алганының соонда чылдардан чонну бирги хааннар башкарып эгелээнинге чедир – чуртталгазын көргүскен.

Номда төөгү Нуннуң оглу Иисустуң өлгениниң соонда израиль аймактар Ханаанның чоннарын ол черден чедир үндүр сывыртавайн барганындан эгелээн. Ооң орнунга израильчилер Дээрги-Чаяакчының мурнунга ол чоннарның бужар ёзу-чаңчылдарын болгаш чүдүлгезин өттүнүп эгелээннер (1:1–2:9).

Номнуң кол кезии (2:10–16:31) израиль чоннуң чуртталгазында катаптанып турар эргилдени көргүскен. Катаптанып турар болуушкуннар мындыг: чон бачыт кылып эгелээр; Бурган оларны өске чоннарга дарладып кезедир; израильчилер Дээрги-Чаяакчыдан дуза дилеп эгелээр; Дээрги-Чаяакчы бир азы элээн каш аймактарны камгалазын дээш, хостакчы баштыңчыны көдүрүп бээр. А ол баштыңчылар Бурганның шилип алган кижилери-даа турган болза, боттарының кошкак талалары болгаш угаан чок кылган чүүлдери-биле боттарын-даа, аймак-чонун-даа бачытче бо-ла киириптер турганнар.

Ном израильчилерниң аразынга ол үеде тергиидеп турган ёзу-чурум чок чорукту онзалап көргүскен ийи коргунчуг болуушкун-биле төнер (17–18 база 19–21 эгелер). Кажан кижилер хамык чүвени чүгле бодунуң шынныг деп санаар аайы-биле кылып эгелээрге, израиль ниитилел кайы хире дүрген үрелип, буурап турары мында тода көстүп турар.

1

Израиль аймактарның чедиишкиннери болгаш буураашкыннары

1^1Иисустуң өлгениниң соонда+, израиль чон Дээрги-Чаяакчыдан: «Бистиң кайывыс Ханаан чурттуглар-биле дайынче баштай чоруурул?» – деп айтырган+.

2«Иуданың аймаа баар – деп, Дээрги-Чаяакчы харыылаан. – Мен бо чуртту ооң холунга хүлээдип бээр мен».

3Иуданың аймаа Симеоннуң аймаа-биле хан төрел болгаш: «Силер бистиң үлүүвүске каттыжыңарам, ынчангаш хананейлер-биле дайылдажыылы, силерниң үлүүңерге бис база оон каттыжар бис» – деп аңаа саналдаан. Симеоннуң аймаа ооң-биле каттыжып алгаш чорупкан. 4Ынчалдыр Иуданың аймаа дайынче чорупканда, Дээрги-Чаяакчы хананей биле ферез чоннарны ооң шериглеринге аштырар кылдыр берипкен, ынчангаш олар Везек деп черге демгилерниң 10 000 кижизин чок кылып каапканнар. 5Везекке+ олар Адони-Везек деп хаан-биле уткужа бергеш, ооң-биле тулушкаш, хананейлер биле ферезтерни чылча шапканнар. 6Адони-Везек дезипкен, ынчалза-даа иудейлер ону сүрүп чорааш тудуп алгаш, ооң холдарының болгаш буттарының улуг-салааларын одура кезип каапканнар. 7Ынчан Адони-Везек: «Мен ооң мурнунда өске чеден хаанның холдарының болгаш буттарының улуг-салааларын одура кезип каарымга, олар мээң чиген чемимниң тогланчыларын чыып чип чораан чүве; мээң канчаар кылып турганым ышкаш, ам Бурган мени база ынчаар ялалады+» – дээн. Ону Иерусалимге эккелгеннер, аңаа-ла ол өлүп калган.

8Иуданың аймаа Иерусалим хоорай-биле база дайылдашкаш, ону эжелээш, хылыш-мези-биле ооң чурттакчыларын кыргып-хыдып каан соонда, хоорайны өрттедипкеннер+. 9Ооң соонда Иуданың аймаа дагларга, Негев ховузунга болгаш Шефела деп шат черге чурттап турган хананейлер-биле дайылдажып чорупкан. 10Ынчалдыр Иуданың аймаа Хевронга чурттап турган хананейлерже чорупкан (Хевроннуң ооң мурнунда ады Кириат-Арба турган+), ооң шериглери аңаа Шешай, Ахиман болгаш Талмайны чылча шаап кааннар+. 11Оон үнгеш, иудейлер Давирниң чурттакчыларынче дайын-чаалыг чорупкан+. (Давирниң ооң мурнунда ады Кириат-Сефер турган). 12Ынчан Халев+: «Кым Кириат-Сеферни чылча шапкаш, эжелеп аар болдур, аңаа бодумнуң уруум Ахсаны кадай кылдыр бээр мен» – деп аазаан+. 13Ол хоорайны Халевтиң дуңмазы боор Кеназтың оглу Гофониил эжелеп алган. Ынчангаш Халев аңаа бодунуң уруу Ахсаны кадай кылдыр берген.

14Ахсаның чоруур өйү чедип кээрге: «Ачамдан өнчү кылдыр шөл дилеп аар болза эки» – деп Гофониилди сургап каан. Ахса ачазынга келгеш, элчигенинден дүжүп кээрге, Халев оон: «Чүнү хереглеп чор сен?» – деп айтырган.

15«Меңээ ачы-буяндан хайырлап көрүңерем. Силер меңээ ээн кургаг Негевте черни бердиңер, ам меңээ суглардан база бериңерем» – деп, Ахса ачазындан дилээн. Ынчангаш Халев уруунга Үстүкү болгаш Адаккы суг баштарын берген.

16(Моисейниң кен аймак-сөөктүг+ катының ук-салгалы ынчан Иуданың аймаа-биле кады Пальмалар хоорайындан[*] үнгеш, Арад хоорайның чанында чыдар Иуданың аймаанга хамааржыр Негев ховузунче чорупканнар. Аңаа келгеш, чон аразынга турумчуп чурттай бергеннер.)+

17Иуда биле Симеон деп хан төрел аймактар ооң соонда чорупкаш, Цефафка чурттап турган хананейлерни чылча шаап, Цефафты бүрүнү-биле узуткап кааннар, ынчангаш ол хоорайның адын Хорма дээр апарган[*]. 18Иуданың аймаа Газа, Аскалон болгаш Экрон хоорайларны чоок-кавы девискээрлери-биле база чаалап алган. 19Дээрги-Чаяакчы Иуданың аймаа-биле кады турган. Ол аймак даглыг девискээрни эжелеп алган, а чавызааш черниң чурттакчыларын ойлатпаан, чүге дээрге ол улустуң дайынчы демир тергелери бар болган+. 20Ынчан иудейлер Моисейниң сөзүнүң аайы-биле Халевке Хеврон хоорайны берипкеннер+, а ол Хеврондан энак уктуг демги үш кижини үндүр сывыртапкан+.

21А Вениаминниң аймаа Иерусалимге чурттап турган иевус чонну үндүр сывыртавайн барган, ынчангаш иевустар вениаминчилер-биле Иерусалимде амдыгаа чедир чурттап чоруурлар+.

22Иосифтен укталган аймактар шак-ла ынчаар Вефилче чорупканнар. Дээрги-Чаяакчы олар-биле кады турган. 23Аңаа келгеш, олар Вефилди хайгаарап көрүп турганнар. (Ол хоорайның ооң мурнунда ады Луз турган.)+
24Хайгыылчылар хоорайдан үнген бир кижини көрүп кааш, аңаа: «Сен биске хоорайже кирер аргадан айтып бер, ынчан бис сеңээ энерелдиг боор бис» – дигеннер+. 25Ол кижи хоорайже кирер арганы айтып бээрге, олар хоорайның чурттакчыларын хылыш-мези-биле кыргып-хыдып кааннар, а амдыы кижини болгаш ооң бүгү-ле төрел бөлүүн салып чорудупканнар. 26(Ол кижи хет чоннуң черинче көжүп чорупкаш, аңаа хоорай туткаш, ону Луз деп адап каан. Ооң ол ады амдыгаа чедир өскерилбээн.) 27Ынчалза-даа Манассияның аймаа Бет-Сан, Таанах, Дор, Ивлеам, Мегиддон хоорайларның болгаш оларга чагырткан хоорай-суурларның чурттакчыларын үндүр сывыртавайн барган, ынчангаш хананейлер ол черге чурттап артып калганнар+.

28Израиль чон күш киргеш, хананейлерни бодунуң ажылын кылдыртыр албатылары кылып алган, ынчалза-даа чурттан үндүр сывыртаваан.

29Эфремниң аймаа Гезерде чурттап турар хананейлерни үндүр сывыртаваан, ынчангаш ханаанейлер ол аймактың аразынга чурттап артып калганнар+.

30Завулоннуң аймаа Китроннуң болгаш Наглолдуң чурттакчыларын үндүр сывыртаваан, ынчангаш хананейлер ол аймактың аразынга чурттап, оларның ажылын кылыр албатылары бооп турганнар.

31Асирниң аймаа Акконуң болгаш Сидоннуң чурттакчыларын, Ахлавтың, Ахзивтиң, Хелваның, Афектиң болгаш Реховтуң чурттакчыларын үндүр сывыртаваан+. 32Ынчангаш Асирниң аймаа ол черниң чурттакчылары – хананейлерниң аразынга чурттап турган, чүге дээрге демгилерни үндүр сывыртавайн барган.

33Неффалимниң аймаа Бет-Шемештиң болгаш Бет-Анаттың чурттакчыларын үндүр сывыртаваан, ынчангаш ол черниң хананей чурттакчыларының аразынга чурттап турган, а Бет-Шемештиң болгаш Бет-Анаттың чурттакчылары неффалимчилерниң ажылын кылыр албатылары бооп турган+.

34Данның аймаан амор чон дагларже кызып үндүрүпкеш, чавызаашче эрттирбейн турган+. 35Ынчангаш аморлар Херес дагның кырынга, Айалонга база Шаалвимге чурттап артып калганнар, ынчалза-даа Иосифтен укталган аймактар оларны базып каан болгаш боттарының ажылын кылдыртыр албатылары кылып алганнар. 36Амор чоннуң девискээри Акравим артындан+ база Селадан ыңай оон-даа ырадыр шөйлүп-чаттылган турган.

2

Бурганның төлээзиниң чонну чемелээни

2^1Ынчан Дээрги-Чаяакчының төлээзи Галгалдан Бохимче чедип келгеш, мынча дээн: «Мен силерни Египеттен хостап үндүрген мен база ада-өгбеңерге аазааным черже силерни эккелген мен. Ынчан Мен: „Силер-биле чарган чагыг-керээмни мөңге шагда үревес мен+ – деп сөзүм бергеш, – 2а силер бо черниң чурттакчылары-биле керээ кылбаңар, оларның өргүл бедигээштерин үрегдеп кааптыңар“ – деп чагаан мен+. Ынчалза-даа силер Мээң сөзүмнү дыңнавайн бардыңар. Чүнү үүлгедип алганыңар ол? 3Ынчангаш силерге чугаалап тур мен: ол чоннарны силерниң чериңерден ойлатпас мен, ынчан олар силерниң мойнуңарда дузак апаар, оларның бурганнары силерге четки апаар+». 4Дээрги-Чаяакчының төлээзи бүгү израиль чонга бо сөстерни чугаалаарга, шупту израильчилер кыпсынчыг алгы-кышкы көдүрүп, ыглай берген. 5Ынчангаш ол черниң адын Бохим[*] деп адаар апарган. Аңаа израильчилер Дээрги-Чаяакчыга өргүл кылганнар.

Иисустуң мөчээни

(Иис. 24:28-31)

6Иисус чонну тарадыпкан турган үеде, израильчилер боттарының хувааглыг черлерин ээлээр дээш тус-тузунда чорупкан. 7Чон ынчан Иисустуң назынының дургузунда база Иисустуң соонда дириг чораан, Дээрги-Чаяакчының Израильге кылганы бүгү-ле өндүр улуг ажыл-херектерин көрүп чораан баштыңнарның назынының дургузунда Дээрги-Чаяакчыга бараан бооп чурттап чораан. 8Нуннуң оглу, Дээрги-Чаяакчының чалчазы Иисус 110 харлыг тургаш, өлүп калган. 9Иисусту бодунуң ээлээн черинге, Эфрем дагларында Гааш дагның соңгу талазында турар Тимнат-Хереске хөөржүдүп каан+.

Чоннуң Дээрги-Чаяакчыдан ойталааны

10Ол үениң бүгү улузу өгбелериниң соондан өске оранче чоруй баарга, оларның орнунга Дээрги-Чаяакчыны болгаш Ооң израиль чонга кылганы ажыл-херектерин билбес+ өске салгал келген. 11Израиль чон Дээрги-Чаяакчының мурнунга бужар-бак херектер үүлгедип, Ваал бурганның дүрзүлеринге бараан бооп эгелээн+. 12Олар боттарының адаларын Египеттен хостап үндүрген Бургандан, адаларының Бурганы Дээрги-Чаяакчыдан хая көрүнгеш, хары бурганнарже – израильчилерни долгандыр чурттап турар чоннарның бурганнарынче көрнүп, оларга мөгейип эгелээн болгаш оозу-биле Дээрги-Чаяакчыны хорададып алганнар+. 13Дээрги-Чаяакчыдан хая көрүнгеш, Ваал база Астарта бурганнарның дүрзүлеринге бараан бооп эгелээннер+.

14Ынчан Дээрги-Чаяакчының израильчилерге килеңи кыптыккаш, оларны үптекчилерниң холунче киирип берипкен болгаш дээрбечилер оларны үптеп дээрбедеп турган; Дээрги-Чаяакчы оларны долгандыр чурттап турган дайзыннарның холунче киирип берипкен болгаш, олар дайзыннарга удур туржуп шыдавас апарганнар+. 15Олар кайнаар-даа баарга, Дээрги-Чаяакчының оларга чугаалааны болгаш даңгыраглааны ёзугаар+, Ооң холу оларны кадыг-дошкуну-биле кызып-кыйып турган.

16Дээрги-Чаяакчы оларга баштыңчыларны база тургузуп берип турган, а баштыңчылар оларны үптекчилерниң холундан камгалап турган. 17Ынчалза-даа чон баштыңчыларын-даа дыңнавайн, самыырааш, хары бурганнарны эдерип, оларга мөгейип турган+. Ынчангаш олар Дээрги-Чаяакчының айтыышкыннарынга чагыртып чораан өгбелериниң оруундан соора барып, дүргени-биле өскээр чоруп, өгбелериниң изин истевейн турганнар.

18Чонга баштыңчыны тургузуп берип тура, Дээрги-Чаяакчы Боду ол баштыңчы-биле кады турган болгаш ооң назынының дургузунда израильчилерни дайзыннардан камгалап турган; чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы оларның дарлакчыларга дарлаткаш, кыдыглакчыларга кыдыглаткаш, човууртаан уё-човуурун дыңнааш, кээргеп турган+. 19Ынчалза-даа баштыңчы чок апаарга-ла, израильчилер катап база адаларындан дора болуп, хары бурганнарже чайгылып, оларга бараан болуп, оларга мөгейип эгелээр турганнар. Ынчалдыр олар боттарының үүлгедиглеринден болгаш чөрүү-хедер оруундан ыравайн турганнар. 20Ынчаарга Дээрги-Чаяакчының израильчилерге килеңи кыптыгып келгеш, мынча дээн: «Бо чон Мээң оларның адалары-биле тургусканым чагыг-керээмни үреп турары дээш база Мээң сөзүмнү дыңнавайн турары дээш, 21Иисустуң өлүр мурнунда арттырып кааны чоннарның чаңгызын-даа израильчилерниң мурнундан үндүр сывыртавас мен+. 22Болар Дээрги-Чаяакчының оруундан, адаларының туттунуп чорааны дег, туттунар бе, ооң аайы-биле чоруур бе азы чок бе деп хынап, ол чоннар-биле Израильди шенээрим ол». 23Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы ол чоннарны дораан үндүр сывыртавайн барган база Иисустуң холунга бербейн барган.

3

Ханаанга чурттап арткан чоннар

31-2Ханаан дайыннарын көрбээн болгаш билбес чаа салгалдың израильчилерин шенээр дээш, оларның дайын көрбээн салгалдары дайынга өөрензин дээш, Дээрги-Чаяакчының арттырып каан чоннары бо-дур+: 3беш күрүне-хоорайга чурттаан филистимнер; Ливан дагларынга – Ваал-Эрмон дагдан Лево-Хаматка чедир чурттаан шупту хананейлер, сидончулар база хиввейлер. 4Дээрги-Чаяакчы Моисейни дамчыштыр израильчилерниң адаларынга Бодунуң берген айтыышкыннарынга чагыртып чоруур бе деп оларның амгы салгалын хынап шенээр дээш, ол чоннарны арттырып каан турган. 5Ынчангаш израильчилер хананей, хет, амор, ферез, хиввей болгаш иевус чоннарның аразынга чурттап турган, 6оларның уругларын кадай кылдыр ап, боттарының уругларын оларның оолдарынга кадай кылдыр берип база оларның бурганнарынга бараан болуп турган+.

Гофониил

7Израильчилер Дээрги-Чаяакчының мурнунга бужар-бак херектер үүлгедип, боттарының Бурганы Дээрги-Чаяакчыны уткаш, Ваал болгаш Ашера бурганнарның дүрзүлеринге бараан болуп турган+. 8Ынчангаш Дээрги-Чаяакчының Израильге килеңи кыптыгып, оларны Арам-Нахараимниң хааны Хусар-Сафемниң холунче киирип берипкен. Израильчилер Хусар-Сафемге чагыртып, аңаа сес чыл иштинде бараан бооп келгеннер. 9Ынчан израильчилер Дээрги-Чаяакчыны кыйгырып, дуза дилеп эгелээннер, а Дээрги-Чаяакчы оларга Халевтиң дуңмазы Кеназтың оглу Гофониилди камгалакчы кылдыр тургузуп бээрге+, Гофониил оларны камгалап каан+. 10Гофониилди Дээрги-Чаяакчының Сүлдези бүргээн+, ынчангаш ол израиль чонну баштап, дайынче үнүпкен. Дээрги-Чаяакчы Арам-Нахараимниң хааны Хусар-Сафемни Гофониилдиң холунче киирип бериптерге, ооң холу Хусар-Сафемни ажып тиилеп каан. 11Ооң соонда израиль чер дөртен чыл иштинде тайбыңчаан. Оон Кеназтың оглу Гофониил чок апарган.

Аод

12Израильчилер катап база-ла Дээрги-Чаяакчының мурнунга бужар-бак херектер үүлгедип эгелээн, ынчангаш Дээрги-Чаяакчы оларның оозу дээш моав хаан Эглонну оларга удур күштелдирип, тургузуп каан. 13Эглон бодунуң күжүнге немей аммон болгаш амалик шериглерни чыггаш, израильчилерни чылча шапкаш, Пальмалар хоорайын[*] эжелеп алган. 14Израильчилер моав хаан Эглонга чагыртып, аңаа он сес чыл иштинде бараан бооп келген.

15Ынчан израильчилер Дээрги-Чаяакчыны кыйгырып, дуза дилеп эгелээн, а Дээрги-Чаяакчы оларга Вениаминниң аймаандан үнген Гераның оглу Аодту камгалакчы кылдыр тургузуп берген. Ол кижи солагай турган+. Израильчилер моав хаан Эглонга оларның үндүрүүн чедирер кылдыр Аодту чорударга, 16ол бодунга узуну бир кыры дурттуг, аажок чидиг хылыш кылып алгаш, оозун оң талакы быктынга аскаш, хевиниң адаанга чажыра суп алган. 17Оон чоруткаш, моав хаан Эглонга үндүрүүн сунуп четкен. А Эглон кончуг улуг семис кижи турган. 18-19Аод үндүрүүн сунгаш, ооң-биле үндүрүг эккелген улузун Галгалда көжээ-даштарга[*] чедир үдээш, дедир келгеш, Эглонга: «Мээң силерге бүдүү чугаалаар чажыт чугаам бар, хаан» – дээн.

Хаан бодунуң чанынга турган улуска: «Оожум!» – дээрге, олар үнгүлей берген.

20Хаан бодунуң аңгы сериин үстүкү өрээлинге олурган, Аод ынаар кире бергеш: «Силерге Бурганның медээзин дамчыдарым ол» – дээн. Эглон олудундан туруп кээрге, 21Аод солагай холу-биле оң талакы быктындан хылыжын ушта тырткаш, ооң иштинче киир шанчыпкан. 22Хылыштың тудазы безин хаанның иштинче кире берген, ооң шиш бажы хаанның чаанче көзүлбес кылдыр кире берген; Аод хылышты ооң иштинден дедир ужулбайн барган, хылыштың бажы хаанның ийи будунуң аразындан үнүп келген[*]. 23Аод ол өрээлдиң эжиин иштинден дээктеп кааш, өске эжик-биле үне берген.

24Кажан ол чоруптарга, Эглоннуң чалчалары келгеш көөрге, үстүкү өрээлдиң эжиин дуглап каан боорга: «Хаан албаннаар дээш сериин өрээлче кире берген-дир» – дишкеннер. 25Оон элээн үр, эпчоксуна бергижеге чедир манааннар, ынчалза-даа өрээлди кым-даа ажытпас боорга, дүлгүүр алгаш, ажыдыпкаш, көөрге, оларның хайыраатызы черде өлүг чыткан. 26Олар ынчап үе чидирип турар аразында, Аод демги-ле көжээ-даштар[*] чаны-биле эрткеш, Сеиратче чаштынып чоруй барган.

27Аңаа келгеш, Аод Эфрем дагларының кырынга мыйыс эдиски этсипкен+. Ынчангаш израильчилер ооң-биле кады даглардан куду бадыпканнар, а ол оларны баштап чораан. 28Ынчан Аод оларга: «Мени эдерип чоруп оруңар: чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы силерниң дайзыннарыңар моавтарны силерниң холуңарже киирип берген-дир» – дээн. Олар ону эдерип чорупкаш, Иордан хемде Моавче эртер кежигни+ эжелеп алгаш, олап кымны-даа эрттирбейн турупканнар. 29Ол үеде израильчилер 10 000 хире шупту күштүг-шыырак моавтарны кырып каапкан, кым-даа дезип шыдаваан. 30Шак ынчаар ол хүн Моав Израильдиң мурнунга томаарып сөгүрген, а израиль чер ооң соонда сезен чыл иштинде тайбыңчаан.

Самегар

31Аодтуң соонда Анаттың оглу Самегар баштыңчы турган+; ол кижи 600 филистим кижини мал сүрер шиш баштыг ыяш-биле кыра шапкан+. Ол база Израильди камгалаан.

4

Девора биле Варак

4^1Аод чок апарган соонда, израильчилер катап база-ла Дээрги-Чаяакчының мурнунга бужар-бак херектер үүлгедип эгелээн+. 2Ынчан Дээрги-Чаяакчы оларны Асорнуң хананей хааны Иавинниң холунче киирип берипкен+, а Иавинниң шериг баштыңы Харошет-Гоимге чурттап турган Сисара дээрзи турган+. 3Израильчилер ынчан Дээрги-Чаяакчыны кыйгырып, дуза дилеп эгелээн. Чүге дээрге Иавин 900 дайынчы демир тергелиг турган, израильчилерни ол чээрби чыл иштинде каржызы-биле дарлап келген.

4Ол үеде израиль чонну Лапидоттуң кадайы, өттүр билип медеглээр Девора дээр херээжен баштап турган. 5Ол Эфрем дагларында Рама биле Вефил аразында Девораның Пальмазының адаанга улус хүлээп саадап орган, а израильчилер аңаа шын шииткел дилеп кээп турганнар. 6Девора Авиноамның оглу, Неффалимниң Кедесте+ чурттап турар Варакты+ кый деп, келдиртип алгаш, аңаа: «Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы сеңээ: „Неффалим болгаш Завулон аймактарындан 10 000 кижини алгаш, Фавор дагже+ чеде бер. 7Мен сеңээ ол черде Киссон хемге+ Иавинниң шериг баштыңы Сисараны, ооң дайынчы тергелерин болгаш аг-шериин эккеп бергеш, сээң холуңче киирип бээр мен“ деп айыткап тур» – деп чугаалаан. 8Варак аңаа: «Бир эвес силер мээң-биле кады баар болзуңарза, баар мен, барбас болзуңарза, барбас мен» – деп харыылаан.

9Девора аңаа: «Сээң-биле баарын баар мен, чүгле харын сээң ам чоруур орууңга алдар сээңии эвес апаар – Дээрги-Чаяакчы Сисараны херээжен кижиниң холунче киирип бериптер» – дээн. Ынчангаш Девора Варак-биле кады Кедесче чорупкан. 10Варак Завулон болгаш Неффалимниң аймактарын Кедесче кый деп, чыып алган, 10 000 кижи ону эдерип чорупкан, а Девора база ооң-биле кады чорупкан.

11Ол үеде кен аймак-сөөктүг Хевер деп кижи Моисейниң катының оглу Ховавтың адыры кеннерден хоорлуп чорупкаш+, Кедестиң чанында Цааннимде арга кыдыынга+ бодунуң майгынын тип алган турган.

12Ынчан Сисарага Авиноамның оглу Варак Фавор даг кырынче үне берген деп дыңнадыг келген. 13Сисара 900 дайынчы демир тергелерин дөгерезин болгаш ооң-биле кады турган шериин кый деп, чыып алгаш, Харошет-Гоимден Киссон хемге чедип келген. 14Ынчан Девора Варакка: «Че, Дээрги-Чаяакчы Сисараны сээң холуңче бөгүн киирип бээр, Ол Боду сени баштап чоруур» – дээн. Варак 10 000 кижизин баштап алгаш, Фавор дагдан бадып келген. 15Ынчан Дээрги-Чаяакчы Сисараны, ооң дайынчы тергелерин болгаш шериглерин Варактың хылыжындан аймап девидей бээр кылдыр кылыпкан+, а Сисара дайынчы тергезинден дүже халааш, чадаг дезипкен. 16Варак ооң дайынчы тергелерин болгаш бүгү-ле шериин Харошет-Гоимге чедир сүрген. Сисараның бүгү-ле шерии хылыштан кырлып калган, кым-даа дириг артпаан.

17А Сисара кен Хеверниң кадайы Иаилдиң майгынынче чадаг дезип чедип келген, чүге дээрге Асорнуң хааны Иавин биле кен Хеверниң өг-бүлезиниң аразында тайбың турган. 18Иаил Сисарага уткуй үнүп келгеш: «Кириңер, дээргим, бээр, мээң майгынымче кирип келиңер, кортпаңар» – дээн. Сисара ооң майгынынче кире бээрге, Иаил ону хевис-биле чажыра шуглап каан. 19Сисара аңаа: «Меңээ бичии сугдан берем, суксап тур мен» – дээн. Иаил сүттүг көгээржиин ажыткаш, Сисарага ижиртип кааш, катап база хевис-биле шуглап каан. 20Сисара аңаа: «Майгыныңның эжииниң чанынга туруп ал, ынчангаш кандыг-бир кижи келгеш, „Мында улус бар бе?“ деп айтырар болза, „Чок“ дээр сен» – дээн. 21Ынчан Хеверниң кадайы Иаил майгынның өргени биле маска ап алгаш, Сисараның чанынга оожум чедип келгеш, өргенни ооң чулчургайынче киир шаапкаш, бажын черге чыпшыр кадап каан. А ол шылаанындан удуп чыткан болгаш, ол-ла хевээр өлүп калган.

22Ол үеде Варак Сисараны истеп-сүрүп чедип келген. Иаил аңаа уткуй үнүп келгеш: «Бээр кириңер, мен силерге дилеп турар кижиңерни көргүзейн» – дээн. Ол кире бергеш көөрге, Сисара чулчургайынче өрген киир кадап каан, өлүг чыткан. 23Шак ынчаар Бурган ол хүн хананей хаан Иавинни израильчилерниң мурнунга томаартып сөгүрткен. 24Израильчилерниң холу, хананей хаан Иавинни когун үзе узуткаваан шаанга чедир, хүнден хүнче улам күштелип турган.

5

Девораның ырызы

5^1Ол хүн Девора Авиноамның оглу Варак-биле кады мынчаар ырлаан:

2«Израиль чон дайынга белеткенгеш[*], бодунуң чүткүлүн көргүстү,
ол дээш Дээрги-Чаяакчыны алдаржыдыңар!

3Хааннар, дыңнаңар, чагырыкчылар, кулааңар ээктириңер:

мен Дээрги-Чаяакчыга, Израильдиң Бурганынга ырлап тур мен,

Дээрги-Чаяакчыга хөгжүмнү ойнап тур мен.

4Кажан Сен, Дээрги-Чаяакчы, Сеирден үнгеш,
Эдом ховуларындан чоруп оруңда+,
чер сириңейнип, дээрден дамдылап,
булуттар суун төп турду+.
5Дээрги-Чаяакчының мурнунга даглар
сирлеңейнип эстип турду,

Синай даг безин Израильдиң Бурганының мурнунга
сириңейнип эрип турду+.

6Анаттың оглу Самегарның үезинде+, Иаилдиң хүннеринде+
чорук кылган улус долганыр оруктар-биле чоруп турган.

7Ынчан Израильге күштүг улус[*] артпаан,
мен, Девора – Израильдиң иези,
көстүп келгижемге чедир ындыг турган.
8Чон чаа бурганнарны шилип алган турган+,
ынчангаш эжик-хаалга чанынга дайын бооп турган.

Израильдиң 40 000 кижизиниң чыдазы болгаш дозуг-камгалалдары
көстүр турган бе?+

9Израильдиң шериг баштыңнары болгаш чон аразында эки турачылар,
мээң чүрээм силерже кыйгы салып тур;
Дээрги-Чаяакчыны алдаржыдыңар!
10Ак элчигеннер мунуп алган чоруурлар,
хевистер кырында саадап олурарлар
база оруктарда кылаштап чоруурлар,
ырлаңар-ла!
11Ыраажылар[*] кудук, суглуг черлер аразынга

Дээрги-Чаяакчыны Ооң тиилелгези дээш алдаржыдып ырлазыннар!

Израильдиң күштүглерин* тиилелгези дээш мактап ырлазын!

Ынчан Дээрги-Чаяакчының чону хоорай хаалгазының чанынга чедип келгеш:

12„Оттуп кел, Девора, оттуп кел!+

Оттуп келгеш, ырла-ла!

Дүрген че, Варак!

Туттурган дайзыннарны бээр эккел, Авиноамның оглу!“ – дээн.

13Ынчан ызыгууртаннарның артканнары меңээ чедип келген,

Дээрги-Чаяакчының чону күштүглери-биле чедип келген.

14Амалик черде турумчуй берген эфрем аймактыг улус чедип келген,
оларның соонда Вениаминниң улузу өске төрел аймактары-биле кады
база махир төрел бөлүктүң баштыңнары+
база Завулоннуң дүжүметтери кээп турду.

15Иссахарның беглери база Девора-биле кады турду,

Иссахарның аймаа Варакты эдерип, шынааже халдап батты.

А Рувимниң аймаанда боттарының аразында
улуг чөрүлдээ турду.

16Чүге хой кажааларының аразында
кодан хойнуң алгызын дыңнап олур силер?

Рувимниң аймаанда боттарының аразында чөрүлдээ улуг.

17Галаадчылар Иордан ындынга ол-ла хевээр артып калган+,
ол ышкаш Дан база бодунуң корабльдары-биле ол-ла хевээр артып калган.

Асир база далай эриинде корабльдар доктаап турар черлериниң чанынга
ол-ла хевээр артып калган.

18А Завулон – бодунуң амы-тынын-на камнап орбаан чон-дур+,
ол ышкаш даг шынаалары чурттуг Неффалим база.

19Хааннар келгеш, тулуштулар,
хананей хааннар Мегиддоннуң хемнериниң чанында Таанахка тулуштулар+,
ынчалза-даа бичии-даа мөңгүн албайн бардылар.

20Дээрде сылдыстар безин боттарының дээрде оруктарындан

Сисарага удур тулуштулар.

21Киссон хем оларны ол-ла дораан чууй шаап бадырып турду,
бурун шагдан аккан Киссон хем+.

Күчү-күштүг бурунгаарлап, чүткү-ле, сеткилим!

22Ынчан аъттарның дуюглары кулак уюк дагжап турган,
ооң чүгүрүктериниң күштүг маңындан.
23„Мероз хоорайны каргаңар! – деп,
Дээрги-Чаяакчының төлээзи чугаалаан. –
Дээрги-Чаяакчыга дуза кадып келбээни дээш,
ооң чурттакчыларын каргаңар,
Дээрги-Чаяакчыга болгаш чоннуң күштүглеринге
дузалашпааны дээш, каргаңар“.

24А кен Хеверниң кадайы Иаил+ херээженнер аразынга йөрээттирер болзун,
майгыннарда чурттап чоруур херээженнер аразынга йөрээттирер болзун!

25Сисара суг дилээрге, ол аңаа сүт кудуп берген,
ызыгууртан аяанга сүттүң үстүн кудуп берген+.
26Оон ол солагай холун өргенче сунгаш,
оң холун ажылчыннарның масказынче сунгаш,
Сисараның бажын чара шаапкан,
чулчургайын өттүр кадааш, чуура шаапкан+.

27Сисара ооң буттарынга чедир доңгайып кээп дүшкеш, аңаа чыткан,
каяа доңгая дүжүп чытканыл, ол-ла черинге чыда өлүп калган.

28А Сисараның иези соңгадан бакылап, көзенек өттүр:

„Оглумнуң аъттыг шерии чүге дүрген келбейн турар чүвел,
ооң дайынчы тергелери чүге дагжавайн турар чүвел?“ –
деп кускуннап турган.

29Ооң угаанныг агайлары болгаш ол боду база бодунуң сөстеринге:

30„Билдингир-ле, олар тыпкан олчазын
дайынчы бүрүзүнге бир-бир азы ийи-ийи кыс кылдыр үлежип турлар боор;
а олчалап алганы чүзүн-баазын өңнүг хеп-сын Сисараныы болур,
угулзалап даараан хеп-сын, олча-тывыш кылдыр уштуп алганы хеп-сын

Сисараның эгиннеринде болур“ – деп харыылап турган.

31Шак ынчалдыр Сээң дайзыннарың дөгерези
кырлып турзун, Дээрги-Чаяакчы!

А Сеңээ ынак улус бүгү-ле күчү-күжү-биле үнүп кел чыдар хүн дег болзуннар!+»

Израиль чер ооң соонда дөртен чыл иштинде тайбыңчаан.

6

Мадиан дарлал

6^1Израильчилер катап база-ла Дээрги-Чаяакчының мурнунга бужар-бак херектер үүлгедип эгелээн+, ынчангаш Дээрги-Чаяакчы оларны мадиан чоннуң холунче чеди чыл иштинде киирип берипкен+. 2Мадианнарның израиль чонну чагырган холу аар-берге турган болгаш, израильчилер мадианнардан чаштынар черлер – дагларның чарык черлеринге, куйларга камгаланыр быжыглалдар кылып ап турган. 3Израиль чон тараазын тарып каарга-ла, мадианнар, амаликтер болгаш чөөн чүктүң өске-даа аймактары келгеш, оларның черинче халдаар турган. 4Израиль черге майгыннарын тип алгаш, оларның тараа-быдаазын мырыңай Газаның чоок-кавызынга чедир хоозурадып кааптар+ база Израильге азыраныпкы дег хой-даа, шары-даа, элчиген-даа арттырбас турган. 5Олар мал-маганы-биле, майгыннары-биле кээр боорда, оларның боттары болгаш тевелери саң-түң чок турганындан, шартылаа дег хөй санныг кээр турганнар, ынчангаш израиль черни хоозурадыр таптай базып турганнар. 6Израиль чон мадианнарның ындыг халдаашкыннарындан аргажок ядарап түрей бергеш, Дээрги-Чаяакчыны кыйгырып, дуза дилеп эгелээн.

7Кажан израильчилер Дээрги-Чаяакчыны кыйгырып, мадианнардан камгалал дилей бээрге, 8Дээрги-Чаяакчы оларга Бодунуң медээчи кижизин чорудуп берген. Медээчи Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчының чугаалаан чүвезин дамчыткан: «Мен силерни Египеттен үндүрүп, кулданыышкындан хостаан мен; 9силерни египетчилерниң болгаш бүгү өске дарлакчыларның холдарындан адыргаш+, оларны силерниң мурнуңардан ойладып чорудупкаш, оларның черин силерге берген мен. 10Силерге: „Мен, Дээрги-Чаяакчы, силерниң Бурганыңар-дыр мен; оларның черинде чурттап турарыңар амор чоннуң бурганнарынга чүдүвеңер“ – дээн мен, ынчалза-даа силер Мээң сөзүмнү дыңнавайн бардыңар».

Бурганның Гедеонга даалга бергени

11Ол үеде Дээрги-Чаяакчының төлээзи келгеш, Офрада турар дубтуң чанынга олуруп алган, а ол дуб Авиезерниң салгалы+ Иоастың ыяжы турган; Иоастың оглу Гедеон ынчан мадианнардан чаштына бергеш, виноград сы бызар оңгарга кызыл-тас соктап орган. 12Дээрги-Чаяакчының төлээзи Гедеоннуң мурнунга көстүп келгеш: «О, күштүг-шыырак кижи! Дээрги-Чаяакчы сээң-биле!» – диген.

13«О, мээң дээргим! – деп, Гедеон аңаа харыылаан. – Бир эвес Дээрги-Чаяакчы шынап-ла бис-биле болза, чүге биске бо бүгү бергедээшкиннер болуп турарыл?+ Бистиң адаларывыстың биске чугаалап турганы Бурганның кайгамчык ажыл-херектери кайыл? Олар биске „Дээрги-Чаяакчы бисти Египеттен үндүрүп хостап каан“ деп чугаалап турган болгай. А ам Дээрги-Чаяакчы бисти каапкаш, мадианнарның холунче киирип берипкен-дир!»

14Дээрги-Чаяакчы олче көргеш: «Сен ам баргаш, бүгү күчү-күжүң-биле израиль чонну мадианнарның холундан адырып хостап каг! Сени айбылап чорудуп тур мен» – дээн.

15Гедеон Аңаа: «О, дээргим! Канчап мен израиль чонну камгалап шыдаар мен? Мээң төрел бөлүүм Манассияның аймааның аразында эң чөгенчии-ле болгай+, а мен бодум өг-бүлемниң эң бичиизи-ле болгай мен» – деп харыылаан.

16Дээрги-Чаяакчы аңаа: «Мен сээң-биле болур мен+, ынчангаш сен мадианнарны, чаңгыс кижини дег, чылча шаап каар сен!» – дээн.

17Гедеон Оон: «Бир эвес Сен менче ээ көрүп турар болзуңза, ылап-ла Сен мээң-биле чугаалажып турарыңның бадыткал демдээн көргүзүп көрем+. 18Мен бээр эглип келбээн шаамга чедир база Сеңээ өргүлүмнү эккеп сөңневээн шаамга чедир моон чорбайн көр» – деп дилээн.

Ол Гедеонга: «Мен маңаа сени манап олурар мен» – дээн+.

19Гедеон оон чорупкаш, бир анай эъдин хайындыргаш, бир эфа далган хаарып алган. Ол эъдин тавакка салгаш, мүнүн дой савага куткаш, дуб ыяштың чанынга орган аалчызынга эккеп берген.

20Бурганның төлээзи: «Эъдиң биле хаарган далганыңны бо даш кырынга салгаш, мүнүңнү ооң кырынче кудувут» – деп айыткан. Гедеон ол-ла хевээр күүсеткен+. 21Дээрги-Чаяакчының төлээзи холунда даянгыыжының ужу-биле эътке болгаш далганга дээптерге, даштан от хып үнүп келгеш, эът биле далганны чипкен+! Дээрги-Чаяакчының төлээзи ол дораан көзүлбейн барган.

22Ынчан Гедеон ооң мурнунга шынап-ла Дээрги-Чаяакчының төлээзи турган-дыр деп билип каан. «О, Дээрги-Бурган-Чаяакчы! – деп, ол човууртай берген. – Ат-ла болдум, чүге дээрге Сээң төлээң-биле удур-дедир көржүп, ужураштым+».

23Ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчы аңаа: «Кортпа, шупту чүве амыр-чаагай болур! Сен дириг артар сен!» – дээн. 24Гедеон ол черге Дээрги-Чаяакчыга өргүл бедигээжи кылгаш, ону «Яхве-Шалом»[*] деп адап каан. (Ол өргүл бедигээжи авиезер төрел бөлүктүң черинде Офрада бо хүнге чедир турар.)

25Ол дүне Дээрги-Чаяакчы Гедеонга мынча дээн: «Ачаңның коданындан семиртир азырап каан чеди харлыг бугажыкты ап ал[*]. Ачаңның Ваал бурганга өргүл кылыр бедигээжин үреп каавыт база ооң чанында турар Ашера бурганга тураскааткан адагашты одура шаап каавыт. 26Оон бо хая-даштың кырынга Бурганың Дээрги-Чаяакчыга өргүл бедигээжинден чурум ёзугаар кылгаш, семис бугажыкты аңаа бүрүн өрттедип өргүүр сен, а одура шаапканың Ашера адагажы от салыр ыяжың болур».

27Гедеон бодунуң чалчаларының аразындан он кижи шилип алгаш, Дээрги-Чаяакчының аңаа айытканы ёзугаар кылган. Ынчалза-даа ол бодунуң ада төрелдеринден болгаш хоорайның өске-даа чурттакчыларындан корткаш, бо бүгүнү хүндүс эвес, дүне кылган. 28Эртенинде хоорайның чурттакчылары туруп келгеш, көөрге, Ваалга өргүл бедигээжин үреп каапкан база ооң чанынга турган адагашты одура шаап каапкан, а чаа тургускан өргүл бедигээжинде семис бугажыкты өргүл кылдыр өрттедип каан болган. 29Ынчан олар аразында: «Ону кым үүлгеткенил?» – дижип турганнар. Ынчаар айтырып, сураглап тургаш, ону Иоастың оглу Гедеон кылган деп билип алганнар. 30Хоорайның чурттакчылары Иоаска: «Оглуңну бээр үндүр, ол Ваалдың өргүл бедигээжин үрээни болгаш ооң чанынга турган адагашты одура шапканы дээш, өлүр ужурлуг!» – дээннер.

31Иоас аңаа удур чедип келгеннерге шуптузунга мынча деп харыылаан: «Ваал дээш силер туржур, силер ону камгалаар силер бе? Ол дээш турушкан кижи даарта эртенге чедир өлүртүп каар! Бир эвес Ваал Бурган болза, ооң өргүл бедигээжин үреп каапканы дээш, ол боду боду дээш турушсун». 32Ол хүнден эгелээш, улус: «Өргүл бедигээжин үрээни дээш, Ваал ооң-биле боду турушсун» – дишкеш, Гедеонну Иероваал дээр апарган[*].

Гедеоннуң дайынга белеткели

33Ол үеде мадианнар, амаликтер база өске чөөн аймактар шупту чыглып алгаш келгеш, Иордан хемни кешкеш, Изреел шынаазынга+ турлагланып алганнар. 34Ынчан Дээрги-Чаяакчының Сүлдези Гедеонну бүргеп алган+. Гедеон мыйыс эдискизин этсиптерге+, авиезер төрел бөлүк ооң соондан чорупкан. 35Манассияның бүгү аймаанче медээчилерни ыдыптарга, ол аймак база ону эдерипкен. Асирниң, Завулоннуң, Неффалимниң аймактарынче медээчилерни чорудуптарга, олар база дайынга киржир болуп чедип келгеннер.

36Ынчан Гедеон Бурганга мынча дээн: «Бир эвес Сен аазааның ёзугаар шынап-ла мээң холум-биле израиль чонну камгалаар деп турар болзуңза, ону бадыткап көрем: 37мен бо шаңга хой дүгүн чадып каайн. Бир эвес шалың чүгле дүк кырынга дүжүпкен, а долгандыр чер кургаг чыдар болза, ынчан Сен аазааның ёзугаар Израильди мээң холум-биле камгалап каар сен деп шынзыгар мен». 38Ол хевээр болган: Гедеон эртенинде туруп келгеш, дүктү сыза туткаш, бир аяк шалың суун сызып алган.

39Ынчан Гедеон Бурганга мынча дээн: «Ам бир чүве чугаалаар болзумза, ам бир катап дүк-биле шенелде кылыр болзумза, менче килеңневейн көр. Ам дүк кургаг, а долгандыр бүгү чер шалыңныг чытсын». 40Бурган ол дүне ол-ла хевээр кылган: чүгле дүк кыры кургаг, а бүгү чер шалыңныг чыткан.

7

Гедеоннуң дайзыннарны чылча шапканы

7^1Иероваал азы Гедеон база ооң-биле кады турган бүгү шериг эртен эрте туруп келгеш, Харод дээр суг бажының чанынга турлагланып алган; мадиан турлаг олардан соңгу чүкте Морэ деп тей чанында шынаага турган. 2Ынчан Дээрги-Чаяакчы Гедеонга мынча дээн: «Сээң эдерткен шерииң эмин эрттир хөй-дүр, оларның холунче мадианнарны киирип бербес мен, оон башка израильчилер Мээң мурнумга чоргаарап, бодувусту бодувус камгалап алдывыс деп барып болур+. 3Ынчангаш шерииңге „Кым коргуп, сириңейнип турарыл, ол кижи Галаад дагдан чоруп, дедир чана берзин“ деп чарла+». 22 000 кижи дедир чана берген, а 10 000 кижи артып калган.

4Оон Дээрги-Чаяакчы Гедеонга мынча дээн: «Кижи саны ам-даа хөй-дүр; оларны суг чанынга эккел, аңаа Мен сеңээ дайынчыларны шилип бээр мен. „Сээң-биле кады чорзун“ дээр улузум сээң-биле чорзун, а „Сээң-биле чорбас ужурлуг“ дээн улузум чорбазын». 5Гедеон улузун суг чанынга эккээрге, Дээрги-Чаяакчы аңаа: «Сугну ыт ышкаш чылгап ижерлерни аңгы чыскаап ал, а дискек кырынга олуруп, доңгайып алгаш ижерлерни бир аңгы чыскаап ал» – дээн. 6Сугну адыжынга узуп алгаш, ыт ышкаш чылгап ижер улустуң саны 300 кижи болган, а өске арткан улус дискек кырынга олуруп, доңгайып алгаш, ижер болган. 7Ынчан Дээрги-Чаяакчы Гедеонга мынча дээн: «Сугну чылгап ижип турган 300 кижиниң күжү-биле мадианнарны сээң холуңче киирип, чонну камгалап каар мен, а өске арткан улус тарап чанзын». 8Чанып чорупкан улустан аъш-чем курлавырын болгаш мыйыс эдискилерни ап алгаш, Гедеон шупту израильчилерни майгыннарынче салып чорудупкан, а чанынга 300 кижини арттырып алган.

Мадиан турлаг ооң дөвүн адаанда шынаага турган. 9Ол дүне Дээрги-Чаяакчы Гедеонга мынча дээн: «Тургаш, адааңда турлагже бадып халда, ону сээң холуңче киирип берип тур мен. 10А бир эвес халдаарындан коргар болзуңза, чалчаң Фура-биле кады баткаш кел, 11аңаа дайзынның чүнү чугаалажып турарын дыңнап аар сен, оон сен дидимненип, холдарың быжый бээр, ынчан ол турлагже халдаар сен».

Гедеон чалчазы Фура-биле кады баткаш, турлагда шериглерниң мырыңай чанынга чеде берген. 12Мадианнар, амаликтер база өске чөөн аймактар шынаа сыңмас шартылаалар дег хөй чыглы берген турган, а оларның тевелери далай эриинде элезин дег санап четпес болган+. 13Гедеон чоокшулап чеде бергеш, дыңнаарга, оларның бирээзи өскезинге дүжүн мынча деп чугаалап турган: «Дүжүмде борбак арбай далганы мадиан турлаг иштинче чуглуп киргеш, майгынга үзерге, майгын барып дүшкеш, үрелип кагды». 14Өскези демгизинге мынча деп харыылаан: «Ол дээрге өске чүү-даа эвес, а израильчи Иоастың оглу Гедеоннуң хылыжы-дыр; Бурган мадианнарны болгаш бүгү турлагны ооң холунче киирип берип турары ол-дур».

15Гедеон дүштү болгаш ооң тайылбырын дыңнап алгаш, Дээрги-Чаяакчыга чалбарып тейлээн. Оон ол израиль турлагже ээп чедип келгеш: «Туруңар! Дээрги-Чаяакчы мадиан турлагны силерниң холуңарже киирип берип тур!» – деп кыйгырган. 16Гедеон 300 кижини үш бөлүкке үскеш+, дайынчы бүрүзүнге мыйыс эдиски болгаш доңга тутсуп берген, а доңгалар иштинге оттуг кезектер кыпсып берген. 17«Менче көрүп тургаш, мен ышкаш кылыңар! – деп, ол дайынчыларга дужааган. – Мен оларның турлааның кыдыынга чеде бергеш, чүнү кылыр-дыр мен, ол хевээр кылыр силер: 18мен мээң-биле кады чоруур бөлүк-биле мыйыс эдискилерни этси бээривиске+, силер база дайзынның турлаан бүзээлеп, мыйыс эдискилериңерни этсип: „Дээрги-Чаяакчы дээш база Гедеон дээш!“ – деп алгыржыр силер!»

19Гедеон болгаш ооң-биле кады чүс кижи турлаг кыдыынче дүн ортузунда, таңныылдар чаа солушканда чеде бергеш, мыйыс эдискилерин этсип, холдарында тудуп чорааны доңгаларын буза шапкылапканнар. 20Ол дораан үш бөлүк эдискилерин деңге этсипкеш, доңгаларын буза шапкылапкан соонда, солагай холдарында оттуг кезектерин, оң холдарында мыйыс эдискилерин тудуп алган, оларын эдиспишаан, «Дээрги-Чаяакчының база Гедеоннуң хылыжы!» деп алгыржып туруп бергеннер.

21Кижи бүрүзү турлаг долгандыр бодунуң туружунга турган, а турлаг иштинде улус шупту аай-дедир маңнажып, алгыржып эгелээш, дезипкен. 22300 кижи мыйыс эдискилерин этсип турар аразында, Дээрги-Чаяакчы турлаг иштинде бүгү улустуң хылыштарын бот-боттарынче угландыр халдадыпкан+. Бүгү шериг Бетшитта-Царерага чедир, Табват чанында Авел-Мехоланың кызыгаарынче дезе берген. 23Израильдиң Неффалим, Асир болгаш бүгү Манассия аймактарынче кыйгы салырга, олар мадианнарны сүргеш чыдыпкан.

24Гедеон Эфрем дагларының бүгү девискээринче медээчилер чорудупкаш, кыйгы салган: «Мадианнарга уткуштур баткаш, оларның хемче баар оруун дозуңар, Иорданның кежиглерин Бет-Варага чедир эжелеңер!» Эфремчилер шупту чыылгаш, Иорданның кежиглерин Бет-Вара чедир эжелеп алганнар+. 25Мадианнарның Орив болгаш Зив деп ийи баштыңчызы туттурган. Оривти Цур-Оривке, а Зивти Иекев-Зивке өлүрген+. Израильчилер мадианнарны улаштыр сүрүпкеннер, а Орив биле Зивтиң баштарын Иордан ындында Гедеонга эккеп берген.

8

8^1Ынчан эфремчилер Гедеонга: «Чүге сен мадианнар-биле дайылдажырда, бисти кыйгырбадың, чүге ынчалдың?» – деп кедергей хорадап чедип келгеннер+. 2Гедеон оларга мынча деп харыылаан: «Силерниң ам чаа кылганыңар хире мен чүнү кылдым? Авиезерниң чыгган хөй кат-чимизинге деңнээрге, Эфремниң чыып алганы арткан каттары дээре эвес бе? 3Бурган мадиан баштыңчылар Орив биле Зивти силерниң холуңарже киирип берген болгай, силерниң кылганыңар хире чүнү кылып шыдаан мен?» Кажан ол ындыг сөстерни чугаалаарга, ынчан харын оларның сагыш-хөңнү оожургаан+.

Гедеоннуң өжээн негээни

4Гедеон болгаш ооң 300 дайынчызы Иорданга келгеш, ол чарыкче кеже берген. Олар дайзыннарны сүрүп чорааш, могап шылай бергеннер. 5Сокхоттуң чурттакчыларынга келгеш+, Гедеон: «Мээң улузумга каш борбак хлебтен берип көрүңер, олар могап шылай бердилер. Мен мадиан хааннар Зевей биле Салманның соондан сүрүп бар чор мен» – дээн.

6Сокхоттуң чагырыкчылары аңаа мынча деп харыылаан: «Зевей биле Салманны тудуп алган эвес сен, чүге бис сээң шерииңни чемгерер ужурлуг бис?+»

7Гедеон оларга: «Ол дээш, Дээрги-Чаяакчы Зевей биле Салманны мээң холумче киирип бериптерге, силерниң мага-бодуңарны ховунуң теннери-биле болгаш хараган-биле[*] хинчектеп кезедир мен» – дээн. 8Оон ол Пенуэлче чеде бергеш+, ооң чурттакчыларынга база демги-ле дилеглиг сөстерин чугаалаан, ынчалза-даа Пенуэлдиң чурттакчылары база сокхотчулар-биле дөмей харыылаан. 9Ынчаарга Гедеон пенуэлчилерге база: «Тиилелгелиг эглип келгеш, суургаңарны үреп бузуп кааптар мен» – дээн.

10Зевей биле Салман чөөн чүктүң аймактарының бүгү аг-шериинден арткан 15 000 хире дайынчызы-биле кады Каркорга турганнар, оларның хылыш тудуп шыдаар 120 000 шерии кырлып калган. 11Гедеон Новах болгаш Иогбеганың чөөн чүгүнде көшкүн улустуң оруу-биле эрткеш+, сезиг чок турган дайзыннарның турлаан чылча шапкан. 12Ийи мадиан хаан Зевей биле Салман дезипкеннер. Гедеон оларны сүрүп четкеш, тудуп алган, а оларның шериин тарадыр сывыртапкан.

13Иоастың оглу Гедеон дайындан Херес деп арт таварып ээп келгеш, 14Сокхоттуң чурттакчызы бир аныяк оолду тудуп алгаш, байысаарга, ол оол Гедеонга Сокхоттуң чеден чеди чагырыкчы болгаш баштыңының аттарын бижип берген. 15Оон Гедеон Сокхотка келгеш, ооң чурттакчыларынга мынча дээн: «„Зевей биле Салманны тудуп алган эвес сен, чүге бис сээң шылап турупкан улузуңну чемгерер ужурлуг бис?“ дижип, мени кочулап турганыңар Зевей биле Салман бо-дур!» 16Гедеон Сокхоттуң баштыңнарын туткаш, оларны ховунуң теннери-биле болгаш хараган-биле* кезеткен. 17Оон ол Пенуэлдиң суургазын база үрегдеп бускаш+, хоорайның эр улузун кыра шаап каан.

18Гедеон Зевей биле Салмандан: «Силерниң Фаворга өлүрүп каапканыңар улус кандыг турган ийик?» – деп айтырган.

Демгилери аңаа: «Олар сээң-биле дөмей, кайызы-даа хаанның оолдары хевирлиг чорду» – деп харыылаан.

19Гедеон: «Олар мээң акыларым, мээң авамның оолдары турган чүве. Дириг Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглап тур мен: бир эвес силер оларны дириг арттырып каан болзуңарза, силерни өлүрбес ийик мен» – дээн. 20Оон ол бодунуң улуг оглу Иетерге: «Тургаш, бо ийини өлүрүп каавыт!» – дээн. Ынчалза-даа оглу ам-даа бичии болгаш, хылыжын уштурундан корга берген. 21Ынчаарга Зевей биле Салман: «Ынчаарга сен бодуң бисти өлүрүп каавыт че. Сээң хире-шааң ол-ла ыйнаан» – дээннер. Гедеон Зевей биле Салманны өлүрүп каапкаш+, оларның тевелериниң моюннарынга чораан чартык ай хевирлиг каасталгаларны+ ап алган.

Гедеоннуң өске ажыл-херектери

22Ынчан израильчилер Гедеонга мону чугаалааннар: «Сен бисти уштап-башкар+, оон ук-салгалың бисти башкарзын, чүге дээрге сен бисти мадианнар холундан адырып каан сен».

23Гедеон оларга: «Мен-даа силерни башкарбас мен, мээң оглум-даа башкарбас, силерни Дээрги-Чаяакчы башкарзын» – деп харыылаан. 24Оон Гедеон: «Силерден чаңгыс дилег кылыйн. Дайзындан алган олчаңардан кижи бүрүзү меңээ бир-бир сыргадан бериңер+» – дээн. (Дайзыннар измаилчилер болганда+, оларга алдын сыргалар турган.)

25Израильчилер: «Ийе, бээр бис» – дишкеннер. Оон шывыг-хепти черге чаткаш, ынаар кижи бүрүзү бодунуң олчазындан бир-бир сырганы каап бергеннер. 26Чартык ай хевирлиг алдын каасталгаларны, өөктерни, мадиан хааннарның каас-коя хевин база оларның тевелеринге чораан алдын мончарларны санаваска безин, Гедеоннуң дилеп алганы чүгле алдын сыргаларның деңзизи 1700 шекел[*] болган. 27Гедеон ол алдындан эфод[*] кылгаш, ону бодунуң хоорайы Офрага салып каан, а израильчилер ынаар барып, эфод-биле самыырап эгелээн. Ынчалдыр ол эфод Гедеонга болгаш ооң үре-салгалынга четки апарган+.

28Шак ынчаар мадианнар израильчилерге томаартып сөгүргеш, бажын ол-ла хевээр көдүрбейн барганнар, а Гедеоннуң назынының дургузунда дөртен чыл иштинде израиль чер тайбыңчаан.

29Иоастың оглу Иероваал-Гедеон чана бергеш, бодунуң бажыңынга чурттап турган. 30Ол бодунуң төрүдүп кааны чеден оолдуг турган, чүге дээрге ооң алган кадайлары хөй турган. 31База Сихемге чурттап турган ооң кул-кадайы аңаа бир оолду божуп берген, Гедеон ону Авимелех деп адап каан+.

32Иоастың оглу Гедеон буурул баштыг кырган апаргаш өлген, ону Авиезерниң Офрада ачазы Иоастың чевег-куюнда орнукшудуп каан. 33Гедеон өлүп каарга, израиль чон катап база самыырап, Ваалдың дүрзүлеринге мөгейип эгелээн болгаш Ваал-Веритти[*] боттарынга бурган кылдыр тургузуп алган. 34Израильчилер оларны долгандыр турар дайзыннарындан камгалап адырып чорааны Дээрги-Чаяакчыны уттупканнар. 35Ол ышкаш Иероваал-Гедеоннуң ук-салгалынга ооң израиль чонга чедирген бүгү ачы-буяны дээш, энерел көргүспейн барганнар.

9

Авимелехтиң хаан апарганы

9^1Иероваалдың оглу Авимелех Сихем хоорайда авазының акы-дуңмазы база бүгү төрел бөлүү-биле мындыг чугаа кылган: 2«Сихемниң бүгү чурттакчыларынга: „Силерни Иероваалдың чеден оглу шупту башкарарга дээре бе азы чаңгыс кижи башкарарга дээре бе?“ – деп тургаш, ынчаар сургап калыңар. Ынчангаш мен силерниң хан төрелиңер болурумну утпаңар».

3Авимелехтиң даайлары ол сөстерни Сихемниң бүгү чурттакчыларынга чугаалап, оларны сургап каапкан, ынчангаш олар, «Ол бистиң төреливис-ле болгай» дишкеш, Авимелехтиң талазынче чайгыла бергеннер. 4Сихемчилер аңаа Ваал-Вериттиң өргээзинден чеден шекел мөңгүн берген+, а Авимелех ооң-биле хоозун дүржок улус хөлезилеп эдертип алгаш, чорупкан. 5Авимелех Офрада ачазының бажыңынче чеде бергеш, бодунуң акы-дуңмаларын, Иероваалдың чеден оглун чаңгыс даш кырынга өлүрүп каапкан+. Иероваалдың чүгле хеймер оглу Иофам чаштына бергеш, дириг арткан.

6Сихемниң база Бет-Миллонуң бүгү чурттакчылары ыдыктыг дуб чанынга чыылгаш+, Авимелехти боттарының хааны кылдыр чарлап алганнар+.

7Кажан ол дугайында Иофамга чугаалаарга, ол Гаризим дагның бажынче үне бергеш+, ооң кырындан мынчаар алгырып чугаалаан: «Мени дыңнаңар, сихемчилер, ынчан силерни Бурган дыңнаар!

8Бир катап ыяштар боттарынга хаан шилип тургузуп аар дээш, олива ыяжынга: „Бистиң хаанывыс бооп көрем!“ – дишкеннер+.

9Олива ыяжы оларга: „А бодумнуң үзүмнү – бурганнарны-даа, кижилерни-даа хүндүлээр үзүмнү канчаар мен? Өске ыяштарның кырынга тергиидеп аар-ла дээш, үзүмнү моон соңгаар бербес мен бе?“ – деп харыылаан.

10Ынчан ыяштар фига ыяжынга: „Сен бистиң хаанывыс бооп көрем!“ – дишкеннер.

11Фига ыяжы оларга: „А мээң чаагай чигирзиг чимистерим? Өске ыяштарның кырынга тергиидеп аар-ла дээш, чимистеримни моон соңгаар бербес мен бе?“ – деп харыылаан.

12Оон ыяштар виноград сывынга: „Сен бистиң хаанывыс бооп көрем!“ – дишкеннер.

13Виноград сывы оларга база-ла: „А мээң хандым, бурганнарны-даа, кижилерни-даа хөгледир хандым?+ Өске ыяштарның кырынга тергиидеп аар-ла дээш, бодумнуң хандымны моон соңгаар бербес мен бе?“ – деп харыылаан.

14Адак соонда шупту ыяштар тенниг хараганга: „Сен бистиң хаанывыс бооп көрем!“ – дишкеннер.

15Хараган оларга мынча деп харыылаан: „Бир эвес силер шынап-ла мени хааныңар кылып ап турар болзуңарза, бээр кээп, мээң хөлегемге хоргадап алыңар, а бир эвес хоргадавас болзуңарза, теннеримден от хып үнгеш, Ливанның пөштерин өрттедиптер!+“

16Ынчангаш ам боданып көрүңер, Авимелехти хаан кылып алгаш, чөптүг болгаш шын кылган-дыр силер бе? Иероваалдың чедиргени ачы-буяны дээш, аңаа болгаш ооң үре-салгалынга буян-биле харыыладыңар бе? 17Мээң ачам бодунуң амы-тынын харамнанмайн, силер дээш дайылдажып тургаш, силерни мадианнар холундан адырып кагды. 18А ам силер мээң ачамның үре-салгалынга удур тура халып, ооң чеден оглун чаңгыс даш кырынга өлүргеш, ооң кулу херээженниң оглу Авимелехти, бодуңарның төрелиңер боорга, хаан кылып алдыңар. 19Бир эвес силер Иероваал-биле болгаш ооң салгакчылары-биле шын болгаш чөптүг кылган болзуңарза, Авимелехке өөрүңер-ле, а Авимелех база силерге өөрзүн. 20Бир эвес силерниң кылганыңар чөптүг, шынныг эвес болза, Авимелехтен от хып үнгеш, сихемчилерни болгаш Бет-Миллону өрттедипсин, база сихемчилерден болгаш Бет-Миллодан от хып үнгеш, Авимелехти өрттедипсин!»

21Ооң соонда Иофам Беэр деп черже дезе бергеш+, аңаа акызы Авимелехтен чаштынып чурттап турган.

Сихемниң болгаш Авимелехтиң буурааны

22Авимелех израиль чонну үш чыл чагырып башкарган. 23Ынчалза-даа Бурган Авимелех биле сихемчилерге адаанзырак хөөннү чорудупкан+, ынчангаш сихемчилер Авимелехке өскерлип, чагыртпастай берген. 24Иероваалдың чеден оглунуң төгүлген ханы дээш өжээн оларны өлүрген дуңмазы Авимелехтен-даа, Авимелехти бо өлүрүүшкүнге деткип, ооң холун быжыглап турган сихемчилерден-даа негеттинзин дээш, Бурган ынчаар кылган. 25Сихемчилер даглар кырынга Авимелехке удур дозуг кедеглер тургускулап алгаш, оларның чаны-биле эрткен-дүшкен кижи бүрүзүн үптеп турганнар. Бо дугайында Авимелехке дыңнаткан.

26Сихемче Эведтиң оглу Гаал бодунуң акы-дуңмазы-биле база чедип келген, а сихемчилер аңаа ооргаланы бергеннер. 27Олар виноград шөлдеринге барып, дүжүдүн ажаап, виноградын сызып, хөглеп-байырлап, боттарының бурганының өргээзинге баргаш, аңаа дойлап, Авимелехти бактап, каргап турганнар. 28Эведтиң оглу Гаал мындыг сөстер чугаалап турган: «Авимелех дээрге кымыл ол? А Сихем дээрге чүл ол? Чүге бис Авимелехке чагыртыр ужурлуг бис? Ол дээрге Иероваалдың оглу-дур, а Зевул дээрге чүгле ооң томуйлап кааны дарга-дыр! Сихемниң үндезеликчизи Эмморнуң салгалдарынга чагыртып, бараан болуңар!+ А Авимелехке чүү дээш бараан боор бис? 29Бо чонну мээң холум башкарып турган болза!+ Авимелехти моон ойладыптар ийик мен». Оон: «Авимелех, шерииң мөөңнээш, тулчуушкунче үн!» – деп алгырган.

30Хоорайның чагырыкчызы Зевул Эведтиң оглу Гаалдың бо сөстерин дыңнааш, килеңнеп үнген. 31Ол кажар арга-биле Авимелехче медээчилер чорудупкаш, мындыг сөстер дамчыткан: «Эведтиң оглу Гаал акы-дуңмазы-биле кады Сихемде чедип келген, ооң чонун сеңээ удур көдүрүп тур. 32Ынчангаш сен бодуңнуң улузуң-биле кады дүне тургаш, хоорай чанынга ховуга дозуг кедегден тургузуп каг. 33А эртен, хүн үнүп кээрге, хоорайже халдай бер. Ол үеде Гаал бодунуң улузу-биле хоорайдан сеңээ удур үнүп кээрге, олче холуңнуң шыдаар-ла шаа-биле халдаар сен».

34Авимелех дүне бодунуң бүгү улузу-биле тургаш, Сихемниң чанынга дөрт бөлүк дозуг кедег тургузуп алган. 35Эртенинде Эведтиң оглу Гаал хоорайдан үнгеш, ооң хаалгазының чанынга турган, ынчан Авимелех бодунуң улузу-биле кедегден үнүп келген. 36Гаал ол улусту көрүп кааш, Зевулга: «Даг бажындан улус бадып кел чыдыр» – дээн.

Зевул аңаа: «Дагларның хөлегези сеңээ кижилер кылдыр көзүлген-дир» – дээн.

37Гаал катап база: «Көрем, Табур-Эрецтен улус бадып кел чыдыр, а өске бир бөлүк Элон-Меоннимден кел чыдыр!» – дээн.

38Зевул аңаа: «„Авимелех дээрге кымыл ол, чүге бис аңаа бараан боор ужурлуг бис?“ деп турган аксы-сөзүң кайыл? Сээң дорамчылап турганың улус ол-дур, ам барып олар-биле тулуш че!» – дээн.

39Гаал ынчан сихемчилерни баштап алгаш, Авимелех-биле тулушкан. 40Авимелех оларны ойтур шапкаш, хоорайның хаалгазынга чедир сүрүп, хөй кижини кырып каан. 41Ооң соонда Авимелех Арумага туруп алган, а Зевул Гаалды болгаш ооң акы-дуңмазын Сихемден үндүр сывыртапкан.

42Даартазында сихемчилер хоорайдан шөлдеринче үнүп келген, ол дугайында Авимелехке дыңнадыг келген. 43Ол бодунуң шериин үш бөлүкке үскеш, шөлдерге дозуг кедеглер тургузуп каан. Сихемчилерниң хоорайдан үнүп келгенин көрүп кааш, оларже халдааш, чылча шапкан. 44Авимелех бодунуң бөлүү-биле хоорайның хаалгазынче халдап турда, өске ийи бөлүк шөлдерже үнүп келгеннерже халдап, оларны кыра шаап турган. 45Авимелех хоорайга удур ол хүн хүнзедир тулушкаш, ону эжелеп алгаш, аңаа турган чонну кырып каапкан. Оон ол хоорайны үрегдеп бускаш+, ол черге дус чажып каан+.

46Сихемниң суургазынга турган бүгү улус ол дугайында дыңнап кааш, Эл-Вериттиң[*] өргээзиниң быжыглалдыг черинче чоруй барган. 47Сихемниң суургазынга турган улус шупту ында чыглы берген деп Авимелехке дыңнадырга, 48ол бодунуң улузун шуптузун эдертип алгаш, Селмон дагның кырынче үнүп келген+. Аңаа келгеш, Авимелех балды-биле ыяш будуктары одура шапкылап алгаш, эктинге салгаш, бодунуң улузунга: «Мээң чүнү кылып турарымны көрдүңер, ам силер база дүрген ынчаар кылыңар!» – дээн. 49Ынчан оларның кижи бүрүзү будуктар одура шапкылап алгаш, Авимелехтиң соондан баргаш, быжыглалдыг черниң чанынга от салгаш, ол черни өрттедипкен. Аңаа турган сихемчилер – муң хире эр болгаш херээжен улус дөгере өлүп калган.

50Ооң соонда Авимелех Тевецке чеде бергеш, ол хоорайны бүзээлээш, эжелеп алган. 51Хоорайның ортузунга быжыг суурга турган, хоорайның бүгү эр, херээжен чурттакчылары шупту ынаар дезе бергеш, иштинден дугланып алгаш, суурганың кырынче үне бергеннер. 52Авимелех ол суурганы бүзээлеп алгаш, өрттедиптер дээш, ооң эжииниң чанынче чеде берген. 53Ынчан бир херээжен Авимелехтиң бажынче хол дээрбезиниң бузундузун октапкаш, ооң бажының сөөгүн оя шаапкан+. 54Авимелех дораан бодунуң чепсек дажыглакчызы оолду кыйгырыпкаш: «Улус мени херээженге өлүрткен дивес кылдыр, хылыжың ужулгаш, мени өлүрүп каг!» – деп дужааган+. Ол оол Авимелехти хылыжы-биле өттүр шанчып өлүрүп каан. 55Авимелехтиң өлүп калганын көргеш, израильчилер тарап чана берген.

56Бодунуң чеден акы-дуңмазын өлүрүп, ачазынга удур кылган кем-херээ дээш, Авимелехти Бурган ынчаар шиидип каан. 57Ол ышкаш сихемчилерниң кылган кемниг үүлгедиин Бурган оларның боттарының баштарынче кудупкан. Иероваалдың оглу Иофамның каргыжы оларга ынчаар четкен.

10

Тола болгаш Иаир

10^1Авимелехтиң соонда Иссахарның аймаандан Додонуң оглунуң оглу, Фуаның оглу Тола Израильдиң камгалакчызы апарган. Ол Эфрем дагларында Шамирге чурттап турган. 2Тола израиль чонну чээрби үш чыл иштинде баштап келген. Ол чок апаарга, ону Шамирге ажаап каан.

3Ооң соонда Галаад чурттуг Иаир израиль чонну чээрби ийи чыл дургузунда баштап келген. 4Иаир үжен оолдуг турган, а ол оолдары үжен элчигенниг база үжен хоорайлыг турган. Галаадта турар ол хоорайларны амдыгаа чедир «Иаирниң хоорай-суурлары» деп адаар+. 5Иаир чок апаарга, ону Камонга орнукшудуп каан.

Аммон болгаш филистим дарлаашкыннар

6Израильчилер Дээрги-Чаяакчының мурнунга бужар-бак херектер үүлгедирин уламчылап турган+. Олар Ваал болгаш Астартаның дүрзүлеринге, арамейлерниң, сидончуларның, моавтарның, аммоннарның база филистимнерниң бурганнарынга чүдүп, оларга бараан бооп турган+, а Дээрги-Чаяакчыны каапкаш, Аңаа бараан болбайн турганнар. 7Дээрги-Чаяакчы израиль чонга килеңнээш, ону филистимнерниң болгаш аммоннарның холунче киирип берипкен. 8Ол чылын олар израильчилерни чылча шапкаш, Иорданның чөөн чарыында Галаадта амор черде чурттап чоруур бүгү израильчилерни он сес чыл дургузунда дарлап келгеннер. 9Ол ышкаш аммоннар Иуда, Вениамин болгаш Эфремниң аймактары-биле дайылдажыр дээш, Иорданны кеже бергеш, израильчилерни аажок кызагдап келген.

10Ынчан израильчилер Дээрги-Чаяакчыны кыйгырып: «Сээң мурнуңга бачытты үүлгеттивис!+ Бодувустуң Бурганывысты каггаш, Ваалдың дүрзүлеринге чүдүп, бараан бооп турдувус» – деп дуза дилээннер. 11Дээрги-Чаяакчы израильчилерге мынча деп харыылаан: «Египет, амор, аммон, филистим чоннар, 12сидончулар, амаликтер база маоннар[*] силерни дарлап чоржук чоп, а кажан силер Менден дуза дилеп, Мени кыйгырарыңарга, Мен силерни оларның холундан адырып чорбаан ийик мен бе? 13А силер Мени каггаш, хары бурганнарга чүдүп, бараан бооп эгеледиңер; ол дээш моон соңгаар силерни камгалавас мен. 14Баргаш, шилип алганыңар бурганнарны кыйгырыңар, бо кызагдал үезинде силерни олар камгалазын!+»

15Израильчилер Дээрги-Чаяакчыга: «Бачытты кылдывыс, бисти канчаарыңны Бодуң бил, чүгле ам бисти камгалап каап көр!» – дишкеннер. 16Олар хары бурганнардан ойталааш, чүгле Дээрги-Чаяакчыга чүдүп, бараан бооп эгелээн. Ынчан Израильдиң хинчек-човулаңын көргеш, Дээрги-Чаяакчының сеткил-чүрээ чыырлыш кынган.

17Аммон чон чыылгаш, Галаадка турлагланып алган, а израильчилер база чыылгаш, Мицпага турлагланып алган. 18Галаадчылар болгаш оларның нояннары: «Аммоннарга удур дайынче бисти баштап киирер кижи бүгү Галаадты чагырып башкарар!» – дижип турганнар.

11

Иеффай

11^1Галаадчы Иеффай күштүг-шыырак дайынчы турган+. Ол самыын-садар херээженниң Галаад деп кижиден божаан оглу чүве-дир. 2А Галаадтың бодунуң кадайы база аңаа оолдар божуп берген турган. Ол оолдар өзүп-доругуп келгеш, Иеффайга: «Сен бистиң ачавыстың салгакчызы эвес-тир сен, чүге дээрге сен өске херээженниң оглу-дур сен» – дээш, ону үндүр сывыртапканнар. 3Иеффай ол акы-дуңмаларындан дескеш, Тов деп черге чурттай берген+; ону долгандыр дүржок улус чыглып, аңаа баштадып алган+.

4Элээн үе эрткенде, аммоннар израиль чон-биле дайылдажып эгелээн. 5Аммоннар биле израильчилерниң аразында дайын болуп турар үеде, Галаадтың баштыңнары Товтан Иеффайны ап аар дээш келгеннер. 6Олар Иеффайга: «Келгеш, бистиң шериивистиң баштыңы бол, ынчан бис аммоннар-биле дайылдажыр бис» – дигеннер.

7Иеффай Галаадтың баштыңнарынга: «Силер мени көөр хөңнүңер чок тургаш, ачамның бажыңындан үндүр сывыртаптыңар чоп. Ам кээп, кызагдалга таваржы бергеш, чүге меңээ чедип келдиңер?» – дээн.

8Галаадтың баштыңнары Иеффайга: «Сени аммоннарга удур дайынче бисти баштазын, бүгү галаадчыларның чагырыкчызы болзун дээш, келгенивис бо» – дигеннер+.

9Иеффай олардан: «Бир эвес силер мени аммоннар-биле тулушсун дээш эгидип аарыңарга, Дээрги-Чаяакчы меңээ тиилелгени хайырлаар болза, силерниң чагырыкчыңар бооп артып каар мен бе?» – деп айтырган.

10Галаадтың баштыңнары Иеффайга: «Сээң чугаалааның ёзугаар кылыр бис дээрзинге Дээрги-Чаяакчы бистиң аравыска херечи болзун!» – деп аазааннар+.

11Иеффай Галаадтың баштыңнары-биле кады чорупкан, ынчан чон ону бодунуң чагырыкчызы болгаш шериг баштыңы кылып алган; ынчан Иеффай бодунуң негелдезин Мицпага Дээрги-Чаяакчының мурнунга катап база чугаалаан.

12Оон Иеффай аммон хаанче элчиннер чоруткаш: «Бистен чүнү күзеп тур сен, чүге бистиң черивисче дайын-чаалыг чедип келдиң?» – деп дамчыткан.

13Аммон хаан Иеффайның элчиннеринге: «Израильчилер Египеттен үнүп чоруп тура, бистиң черивисти – Арнон хемден тура, Иавок болгаш Иордан хемнерге чедир эжелеп алдылар+. Ам черивисти эп-чөп-биле эгидип бериңер!» – деп дамчыткан.

14Иеффай бодунуң элчиннерин аммон хаанче катап база чоруткан. 15Олар аңаа баргаш, Иеффайның мындыг сөстерин дамчыткан: «Израиль чон моав-даа, аммон-даа черни хунаап эжелеп албаан+. 16Израильчилер Египеттен үнгеш, ээн ховулап Кызыл далайже чорупкаш, Кадеске чеде бергеннер+. 17Оон израильчилер Эдомнуң хаанынче элчиннер чоруткаш: „Биске силерниң чериңер таварыштыр эрте бээрин чөпшээреп көрүңер“ – деп дилээннер, ынчалза-даа Эдомнуң хааны чөпшээревээн; олар элчиннерин Моавтың хаанынче база чоруткан, ынчалза-даа ол база чөпшээревейн барган, ынчангаш израильчилер Кадеске артар ужурга таварышкан+.

18Израильчилер оон шимчеп үнгеш, Эдомну болгаш Моавты ховулап оюп эрткеш, Моавтың чөөн талакы кыдыг-кызыгаарынга келгеш, Арнон хемниң ындынга турлагланып алганнар; олар Моавтың девискээринче кирбээннер, чүге дээрге Арнон Моавтың кыдыг-кызыгаары-ла болгай+. 19Оон израильчилер Эсевонга амор чонну чагырып турган Сигон хаанче элчиннер чоруткаш: „Биске силерниң чериңер таварыштыр бодувустуң чуртувусче эрте бээрин чөпшээреп көрүңер“ – деп дилээннер. 20Ынчалза-даа Сигон израильчилерге бүзүревейн, ойталааш, бодунуң бүгү шериин чыггаш, Иаацага турлагланып туруп алгаш, израильчилер-биле тулушкан+. 21Ынчан Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы Сигонну болгаш ооң чонун израильчилерниң холунче киирип бериптерге, израильчилер оларны чылча шапкан; шак ынчаар израиль чон аңаа чурттап турган аморларның бүгү черин ээлеп алган. 22Олар Арнондан тура, Иавокка чедир, ээн ховудан тура Иорданга чедир бүгү амор черни ээлеп алганнар.

23Шак ынчаар Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы аморларны сывыртапкаш, оларның черин Бодунуң израиль чонунга берген, ам силер ону хунаап аар деп тур силер бе? 24Бодуңарның бурганыңар Хамостуң силерге берген черин ээлеп, эдилеп чоруур эвес силер бе?+ А бис база бодувустуң Бурганывыс Дээрги-Чаяакчының биске берген черин эдилеп, ээлеп чор бис.

25Моавтың хааны Сепфорнуң оглу Валактан дээредээн чүң барыл?+ А ол израиль чон-биле бактажып, дайылдажып чоржук бе? 26Израильчилер Эсевонда болгаш ооң чоок-кавызында хоорай, суурларда, Ароерде болгаш ооң чоок-кавызында хоорай, суурларда база Арноннуң эриин дургаар бүгү хоорайларда 300 чыл чурттап турар; чүге ооң мурнунда бо черни эгидип аар дивейн турган силер? 27Силерниң мурнуңарга бистиң буруувус чок, а силер бисче дайын-чаалыг чедип кээп, биске багай чүве кылып тур силер. Ынчангаш ам Шииткекчи Дээрги-Чаяакчы израильчилер биле аммоннарның аразында маргылдааны шын шиидип кагзын!+»

28Ынчалза-даа аммон хаан Иеффайның дамчытканы бо сөстерни тооп дыңнавайн барган.

Иеффайның даңгыраа

29Ол үеде Иеффайны Дээрги-Чаяакчының Сүлдези бүргеп алган+. Иеффай Галаадты болгаш Манассияның черин эрткеш, Галаадта Мицпаны таварааш, аммоннарже чеде берген. 30Ынчан Иеффай Дээрги-Чаяакчыга даңгырак берип, мынча деп аазаан+: «Бир эвес Сен аммоннарны мээң холумче киирип бериптер болзуңза, 31аммоннардан амыр-менди дедир чанып кел чыдырымда, бажыңымның хаалгазындан меңээ уткуй баштай үнүп келген амытанны Сеңээ бүрүн өрттедир өргүл кылдыр салыр мен+». 32Оон Иеффай аммоннарже халдааш, чаалашкан, а Дээрги-Чаяакчы оларны ооң холунче киирип берипкен. 33Дээрги-Чаяакчы оларның Ароерден тура, Миннифке чедир+ чээрби хоорай-суурун, барык-ла Авел-Керамимге чедир чылча шаптыртып, дыка улуг аштырыышкынга таварыштырган, ооң соонда аммон чон израильчилерниң мурнунга томаарып чагырткан.

34Иеффай Мицпаже чанып кээрге, аңаа уткуй ооң уруу тимпан соктап[*], самнап хөглеп үнүп келген; ол ооң чаңгыс уруу турган, ооң оон өске оглу-даа, кызы-даа чок турган. 35Уруун көрүп кааш, ол качыгдалдан хевин ора тырткаш: «Ох, мээң уруум, мени ат кылдың! Мени хай-халапче чыгадыптың! Мен Дээрги-Чаяакчыга аксы-сөзүм берген болгай мен+, ам оон ойталап шыдавас мен!» – деп алгырып үнген.

36Уруу аңаа мынча деп харыылаан: «Ачай, Дээрги-Чаяакчының мурнунга аксы-сөзүң берген болганыңда, Аңаа аазааның ёзугаар мээң-биле кыл: чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы аммон дайзыннарыңдан сээң өжээниң негеп берген-дир». 37Оон ол адазынга: «Чүгле мындыг дилээм бар: ийи ай иштинде манап көр; мен өөрүм уруглар-биле дагларже баргаш, өгленмээн бооп артканымның ажыын ажып, олар-биле кады ыглап аайн» – дээн.

38Иеффай уруунга: «Бар че» – дээш, ону ийи ай иштинде салыпкан. Уруу бодунуң өөрү уруглар-биле дагларже баргаш, өгленмээн бооп артканының ажыын ажып ыглап алган. 39Ийи ай эрткенде, ол ачазынче ээп чедип келген, а ачазы аазааны ёзугаар ол-ла хевээр өг-бүле тутпайн барган уруунга хамаарыштыр бодунуң даңгыраан күүсеткен.

Оон эгелээш, Израильге мындыг чаңчыл тыптып келген: 40Израильдиң кыс уруглары чылдың-на дөрт хонук иштинде өскээр чоруй баргаш, галаадчы Иеффайның уруун сактып, ооң ажыын ажып ыглажыр апарган.

12

Иеффайның эфремчилер-биле дайылдашканы

12^1Эфремчилер чыглып алгаш, Цафонче чедип келгеш, Иеффайга: «Аммоннар-биле чаалажып чоруурда, бисти чүге кыйгырып албадың? Ол дээш сени болгаш сээң бажыңыңны өрттедиптер бис!» – дээннер+.

2Иеффай оларга мынча деп харыылаан: «Мээң болгаш мээң чонум-биле аммоннарның аразынга улуг адаан үндү, мен силерни кыйгырып турдум, ынчалза-даа силер мени камгалавайн бардыңар. 3Силер мени камгалавас-тыр силер деп билгеш, бодумнуң амы-тынымны айыылга чыгадып, аммоннар-биле чаалажып чоруптум, а Дээрги-Чаяакчы оларны мээң холумче киирип берипти. Ам кээп, чүге менче дайын-чаалыг чедип келдиңер?»

4Оон Иеффай галаадчыларын шуптузун чыггаш, эфремчилер-биле чаалашкан. Галаадчылар ынчан эфремчилерниң шериин чылча шапкаш: «Силер эфремчилер – дезикчилер-дир силер, Галаад – Эфрем биле Манассияның аразында чүве-дир» – дижип турган[*].

5Галаадчылар эфремчилерниң оруун дозуп, Иорданның кежиглерин дуй туруп алган. Дезип үнген эфремчилерниң кайы-бирээзи аңаа келгеш: «Ол чарыкче кеже бээрин чөпшээреп көрүңер» – деп дилээрге, галаадчылар: «Сен эфремчи эвес сен бе?» – деп айтырып турган. Келген-не кижи: «Чок» – деп харыылап турган. 6Ынчаарга галаадчылар: «„Шибболет“ деп көрем» – деп турганнар, а олар шын адап шыдавас болгаш, «Сибболет» деп турганнар. Галаадчылар ынча дээн кижи бүрүзүн туткаш, Иорданның кежииниң чанынга өлүрүп турган. Ынчаар ол үеде эфремчилерниң 42 000 кижизи кырылган.

7Галаадчы Иеффай израиль чонну алды чыл иштинде баштап келген. Кажан Иеффай чок апаарга, ону Галаадтың бир хоорайынга орнукшудуп каан.

Ибцон, Элон болгаш Авдон

8Ооң соонда Вифлеемден Ибцон израиль чонну баштап эгелээн. 9Ол үжен оолдуг, үжен кыстыг турган. Уругларын өске аймактарже ашакка берип, а үжен оглунга база өскээртен үжен уругну кадай кылдыр эккеп берип, өглеп-баштап каан. Ибцон израиль чонну чеди чыл дургузунда баштап келген. 10Ол чок апаарга, ону Вифлеемге орнукшудуп каан.

11Ооң соонда завулончу Элон Израильдиң баштыңчызы бооп, израиль чонну он чыл дургузунда баштап келген. 12Завулончу Элон чок апаарга, ону Завулоннуң черинде Айалонга орнукшудуп каан.

13Ооң соонда Гиллелдиң оглу, Пирафон чурттуг Авдон израиль чоннуң баштыңчызы апарган. 14Ол дөртен оолдуг, а ол оолдары үжен оолдуг турган; олар шупту чеден элчиген мунуп алгаш чоруур турган. Израильди ол сес чыл баштаан. 15Гиллелдиң оглу, пирафончу Авдон чок апаарга, ону Эфремниң черинде амалик чоннуң чурттап чораан даглыг черинде Пирафонда орнукшудуп каан.

13

Самсоннуң төрүттүнгени

13^1Израильчилер Дээрги-Чаяакчының мурнунга бужар-бак херектер үүлгедирин уламчылап турганнар+, ынчангаш Дээрги-Чаяакчы оларны филистим чоннуң холунче дөртен чыл иштинде киирип берипкен. 2Ол үеде Дан аймактыг, Цора чурттуг+ Маной деп аттыг бир кижи чурттап чораан, ооң кадайы ажы-төл төрүвес болган. 3Дээрги-Чаяакчының төлээзи ол херээженге көстүп келгеш+, мынча деп чугаалаан: «Сен төл төрүүр салым чок болгай сен, ынчалза-даа ам иштелгеш, оол божуур сен. 4Көрдүң бе, мону сагы: арага-даа, өске-даа эзиртир суксун ишпе база кандыг-даа арыг эвес чем чиве. 5Иштелгеш, оол божуптарыңга, ол оол бажының дүгүн таарып, чүлүвес ужурлуг, ол чүл дээрге, оглуң уруг савазынга тургаш-ла, Бурганга бараалгаткан назорей кижи болур+; ынчангаш ол израиль чонну филистимнерниң холундан адырып, камгалап эгелээр».

6Ол херээжен ашаанга келгеш, мынча дээн: «Меңээ Бурганның кижизи кээп чорду, ол дээрниң төлээзи дег аажок түрлүг хевир-шырайлыг болду. Мен ооң кайыын келгенин айтырбадым, а ол меңээ ат-сывын адап бербеди. 7Ол меңээ: „Иштелип-саатталгаш, оол божуур сен, ынчангаш арага-даа, өске-даа эзиртир суксун ишпе база кандыг-даа арыг эвес чем чиве, оглуң уруг савазынга турар үезинден эгелээш, өлгүжеге чедир Бурганның назорей кижизи болур“ – дидир».

8Маной Дээрги-Чаяакчыга мөргүп тейлээш: «О, Дээргим, Сээң чоруткан медээчиң биске катап база келгеш, ам төрүттүнер оолду канчаарывысты биске өөредип каап көрзүн» – деп дилээн. 9Бурган Манойнуң дилээн дыңнап каан, ынчангаш Бурганның төлээзи ооң кадайынга база катап чедип келген. Ынчан ол херээжен шөлге турган, а ашаа Маной ооң чанынга турбаан. 10Манойнуң кадайы ол-ла дораан ашаанга маңнап четкеш, аңаа дыңнадып: «Меңээ чоокта кээп чораан кижи катап база чедип келди» – дээн.

11Маной кадайын эдерип, ол кижиге чеде бергеш: «Мээң кадайым-биле чугаалажып турган кижи сен сен бе?» – дээн.

Ол: «Ийе, мен-дир мен» – дээн.

12Маной: «Сээң сөзүң бүде бээрге, оглувуска хамаарыштыр чүнү сагыыр ужурлуг бис?» – деп айтырган.

13Дээрги-Чаяакчының төлээзи мынча деп харыылаан: «Сээң кадайың аңаа чугаалааным бүгү чүүлдерден оваарнып чорзун. 14Виноград сывының бүдүрүп турары чүнү-даа чивезин, арага-даа, өске-даа эзиртир суксун ишпезин, кандыг-даа арыг эвес чем чивезин – сээң кадайыңга чагып кааным чүүлдерни дөгерезин сагып чорзун».

15Ынчан Маной Дээрги-Чаяакчының төлээзинге: «Маңаа бичии манап көр, бис сеңээ анай дөгерип, сөңнээли» – дээн+.

16Дээрги-Чаяакчының төлээзи Манойга: «Мени манадып аарыңга-даа, сээң чемиңни чивес мен, а бир эвес сен Дээрги-Чаяакчыга бүрүн өрттедир өргүл кылыксап турар болзуңза, кыл че» – дээн. А Маной бо дээрге Дээрги-Чаяакчының төлээзи-дир деп билбээн.

17Ынчангаш Маной Дээрги-Чаяакчының төлээзинден: «Сээң адың кымыл? – деп айтырган. – Кажан сээң сөзүң бүде бээрге, бис сээң адыңны алдаржыдар бис».

18Ынчалза-даа Дээрги-Чаяакчының төлээзи: «Мээң адымны айтыргаш канчаар сен, ол кайгамчык ат-тыр» – дээн+.

19Ынчан Маной анайын болгаш далган-тараа өргүлүн алгаш, даш кырынга бүрүнү-биле өрттедип, Дээрги-Чаяакчыга өргүлүн кылган+, а Ол, Маной биле ооң кадайы көрүп турда, кайгамчык чүүлдү кылган: 20кажан оттуң чалбыыжы өргүл дажындан дээрже өөскүп үнүп эгелээрге, Дээрги-Чаяакчының төлээзи ол чалбыыш-биле кады дээрже көдүрлүп үне берген. Маной биле ооң кадайы ону көргеш, черже доңгая кээп дүшкеннер. 21Дээрги-Чаяакчының төлээзи Маной биле ооң кадайынга ол-ла хевээр көзүлбестей берген, ынчан Маной ол дээрге Дээрги-Чаяакчының төлээзи-дир деп билип каан. 22Маной кадайынга: «Ам өлгенивис ол-дур, чүге дээрге бис Бурганны көрдүвүс!» – дээн+. 23А кадайы аңаа: «Бир эвес Дээрги-Чаяакчы бисти өлүрүксээн болза, Ол бистиң холувустан демги өргүлдерни албас, бистиң көрген чүүлдеривисти-даа көргүспес, ындыг чүүлдерни бо үеде биске ажыдып бербес турган» – деп харыылаан.

24Оон ол херээжен оол божааш, ону Самсон деп адап каан. Оол өзүп-доругуп орган, а Дээрги-Чаяакчы аңаа Бодунуң ачы-буянын хайырлап турган+. 25Дээрги-Чаяакчының Сүлдези Самсоннуң иштинге бир дугаарында, кажан ол Цора биле Эштаолдуң аразында Данның турлаанга турда, хөделип эгелээн+.

14

Самсоннуң кудазы болгаш тывызыы

14^1Бир катап Самсон Тимна деп черже барып чорааш+, аңаа бир филистим кыс көрүп каан+. 2Оон чанып келгеш, ачазы биле авазынга: «Тимнаже барып чорааш, аңаа бир филистим кыс көрдүм, ону меңээ кадай кылдыр ап бериңер+» – дээн. 3Авазы биле ачазы аңаа: «Сээң бодуң ха-дуңмаң аразында, бодуң чонуңда кыстар чок бе, чүге ол кыртыжап демдектетпээн филистимнерден кадай алыр сен?» – дээннер+. Самсон ачазынга: «Меңээ кадай кылдыр ол уругну ап бер, ол меңээ таарышты» – дээн. 4Ооң ава-ачазы бо бүгү Дээрги-Чаяакчының күзели-биле бооп турар дээрзин, Ол филистимнерни кезедир деп турар дээрзин билбээннер. Ол үеде филистимнер израиль чонну чагырып турган.

5Самсон ада-иези-биле кады Тимнаже чорупкан, а кажан олар Тимнаның виноград шөлдериниң чанынга чеде бээрге, Самсонга уткуй аныяк арзылаң ырланып кел чыткан. 6Самсонче Дээрги-Чаяакчының Сүлдези бадып кээп+, ол чепсек чок хол даяң боду арзылаңны анай ышкаш үзе-чаза тыртып каапкан. Чүнү кылганын ол ачазынга-даа, авазынга-даа ыыттаваан.

7Самсон Тимнага келгеш, демги херээжен-биле чугаалашкаш, аңаа таарзынган. 8Элээн каш хонганда, ол демги херээженни ап аар дээш катап база чорупкаш, орук ара мындаагы арзылаңның сегин көрүп көөр дээш чеде берген; арзылаңның сегинде арылар уязы болгаш ары чигири бар болган. 9Ол ары чигирин ап алгаш, орук ара чип чорааш, ада-иезинге келгеш, оларга бээрге, олар база чип турган, а Самсон оларга ары чигирин арзылаңның сегинден ап алганының дугайында ыыттаваан.

10Шак ынчаар ооң ачазы демги аныяк кыстың бажыңынга чеде берген, Самсон аңаа душтук оолдарның чаңчылы ёзугаар дой кылган. 11Самсонну көргеш, бажың ээлери аңаа кады дойлаар өңнүктер кылдыр үжен кижини чалап берген. 12Самсон демги өөрүнге мынча дээн: «Силерге тывызык салыйн, бир эвес силер дойнуң болуру чеди хонук иштинде+ ооң харыызын тыптар болзуңарза, силерге үжен чуга хөйлең болгаш солуп кедер өске үжен хеп бээр мен. 13Бир эвес тыппас болзуңарза, силер меңээ үжен чуга хөйлең болгаш солуп кедер үжен хеп бээр силер».

Олар аңаа: «Тывызыыңны чугаала че, бис дыңнаалы» – дээн.

14Самсон мындыг тывызык салган:

«Чип чораан чүведен чиир чүве үнген,
чигирзиг чүүл күштүг чүүлден үнген».

Демгилери үш хонук иштинде ол тывызыктың харыызын тып чадап кааннар. 15Дойнуң дөрт дугаар[*] хүнүнде олар Самсоннуң кадайынга: «Тывызыктың харыызын ашааңны көгүдүп тургаш, айтырып ал+, оон башка бис сени ачаңның бажыңы-биле катай өрттедиптер бис! Силер бисти үптеп-тонаар дээш чалап алган эвес силер» – дээннер.

16Самсоннуң кадайы ооң мурнунга ыглап-сыктап тура: «Сен меңээ ынак эвес, мени көөр хөңнүң чок-тур+, сен мээң чонумнуң оолдарынга тывызык салгаш, ооң харыызын меңээ айтып бербес-тир сен» – дээн.

Самсон аңаа: «Ооң харыызын ада-иемге безин чугаалаваан мен. Таанда-ла барып-барып сеңээ айтып бээр мен бе?» – деп харыылаан. 17Кадайы ооң мурнунга дойнуң чеди хонуунуң дургузунда ыглап-сыктап келген, а чеди дугаар хүнүнде Самсон, кадайының ээрежири кончуг боорга, тывызыктың харыызын айтып берген. А кадайы ону бодунуң чонунуң оолдарынга чугаалап берипкен.

18Ынчангаш чеди дугаар хүнде хүн ажар мурнунда хоорайжылар Самсонга: «Ары чигиринден артык чигирзиг чүү барыл, арзылаңдан артык күштүг чүү барыл» – деп харыылааннар.

Самсон оларга: «Бир эвес силер мээң инээм-биле чер аңдарбаан болзуңарза, мээң тывызыымның харыызын тыппас турган силер» – дээн. 19Ол үеде Дээрги-Чаяакчының Сүлдези Самсоннуң кырынче бадып келген+, ынчангаш ол Аскалонче баргаш, үжен филистимни өлүрүп үптээш, хеп-сынын тывызыкты тыпканнарга үлеп берипкен. Оон ооң килеңи кыптыгып келген болгаш ол ачазының бажыңынче чана берген. 20А Самсоннуң кадайы ооң-биле кады дойлап турган өңнүктериниң бирээзинге ашакка барып алган.

15

Самсоннуң филистимнерден өжээн негээни

15^1Элээн үе эрткенде, кызыл-тас ажаалдазының үезинде, Самсон анай ап алгаш, кадайынга ужуражыр дээш чеде берген. Ол баргаш: «Кадайымның өрээлинче кирерим ол» – дээрге, кадайының ачазы ону киирбейн барган.

2Каты аңаа: «Мен сени ону көөр хөөн чок апарган деп бодадым, ынчангаш ону сээң өңнүүңге бериптим; ынчалза-даа ооң дуңмазы бар, ол оон-даа артык, ооң орнунга дуңмазын кадай кылдыр ап ап көрем» – дээн.

3Ынчалза-даа Самсон: «Бо удаада мен филистимнерге хора халдадыр болзумза, оларның мурнунга актыг мен» – дээн. 4Самсон оон чорааш, 300 дилги тудуп алгаш, оларны ийи-ийи кылдыр кудуруктарындан кожа шарааш, оларның аразынга оттуг кезектер чыпшыр баглап каан. 5Оон ол дилгилерни филистимнерниң шөлдеринче салыпкаш, оларның хөпээннерин болгаш ажааттынмаан тараазын, виноград болгаш олива садтарын өрттедипкен.

6Филистимнер: «Ону кым үүлгетти?» – деп айтырарга, улус: «Тимна чурттуг кижиниң күдээзи Самсон ынчанган, чүге дээрге ол кижи Самсоннуң кадайын өске кижиге берипкен» – дишкеннер. Филистимнер баргаш, ол херээженни болгаш ооң ачазын өрттедипкен. 7Самсон оларга: «Силер ындыг болганыңарда, мен силерден өжээним негеп аар мен, чүгле ынчан оожургаар мен» – дээн. 8Самсон ол филистимнерни кыра шапкаш, Этам дээр туруг-хаяның кашпалынга барып туруп алган.

9Филистимнер Иудеяже чеде бергеш, Лехи деп черге турлагланып туруп алган. 10Ынчан иудейлер: «Чүү дээш биске удур дайын-чаалыг чедип келдиңер?» – деп айтырган.

Филистимнер оларга: «Бис Самсонну тудуп хүлүп алгаш, ооң биске удур багай чүве кылганы дээш харыы негеп келдивис» – деп харыылаан.

11Ону дыңнааш, 3000 иудей Этам туругнуң кашпалынга чеде бергеш, Самсонга: «Филистимнер бисти чагырып турар деп билбес эвес сен, чүге бисти ынчап турарың ол?» – деп айтырганнар.

Самсон оларга: «Олар меңээ багай чүве кылырга, шак-ла ынчаар харыылааным ол-дур» – дээн.

12Олар аңаа: «Бис сени тудуп хүлүп алгаш, филистимнерге дужаап бериптер дээш келдивис» – дээн.

Самсон оларга: «„Сени боттарывыс өлүрбес бис!“ деп сөзүңер бериңер!» – дээн.

13Олар аңаа: «Чок, сени өлүрбес бис, чүгле хүлүп алгаш, филистимнер холунга хүлээдип бээр бис» – дээннер. Оон олар Самсонну ийи чаа хендир-биле хүлүп алгаш, ол туруг-хаядан алгаш барганнар.

14Кажан Самсон Лехиже чоокшулап кээрге, филистимнер олче алгы-кышкылыг маңнажыпкан. Ынчан Дээрги-Чаяакчының Сүлдези ооң кырынче бадып келген+ болгаш ооң холдарында хүлүглер өрттенген удазыннар ышкаш кээп дүшкен. 15Оон Самсон элчиген чаагының ам-даа кургаваан сөөгүн тып алгаш+, ооң-биле муң филистимни кыра шаап каапкан+. 16Оон Самсон: «Элчиген чаагының сөөгү-биле муң кижини ийи оваа кылдыр өлүрүп каапкан болдум!» – дээн. 17Ону чугаалааш, Самсон элчиген сөөгүн черже октапкаш, ол черни Рамат-Лехи[*] деп адап каан.

18Оон ол кедергей суксай бергеш, Дээрги-Чаяакчыны кыйгыргаш: «Сен Бодуңнуң чалчаң меңээ мындыг улуг тиилелгени хайырладың, таанда-ла ам суксап өлүрүм ол бе, кыртыжап демдектетпээн хейлерге туттурарым ол бе?» – дээн. 19Бурган Лехиге бир оңгарны оя шааптарга, оон суг агып эгелээн. Самсон ол сугну ижип аарга, ооң күжү катап кирип, дирлип келген; ынчангаш Лехиде ол суг бажы бо хүннерге чедир Эн-Хакоре[*] деп аттыг бооп арткан.

20Филистимнерниң чагыргазының үезинде Самсон израиль чонну чээрби чыл дургузунда баштап келген.

16

Самсон Газа хоорайда

16^1Самсон бир катап Газага чеде бергеш+, аңаа бир самыын-садар херээжен көрүп кааш, ооң бажыңынче кире берген. 2Газаның чурттакчылары хоорайда Самсон чедип келген деп билип кааш, ол черни бүзээлеп алгаш, ону хоорай хаалгазының чанынга хондур кедеп: «Даң адып кээрге, ону өлүрүп кааптар бис» деп шиитпирлээш, манап тура хонганнар. 3Самсон дүн ортузунга чедир удааш, туруп келгеш, хоорайның хаалгазын ийи кыдыында кастыктары-биле, дээктери-биле катай-хаара тура тырткаш, көдүргеш, эгиннеринге салып алгаш, Хевроннуң дужунда турар дагның бажынче аппарып каапкан.

Самсон болгаш Далида

4Ооң соонда Самсон Сорек шынаазы чурттуг Далида деп херээженге ынакшый берген. 5Ол херээженге филистимнерниң чагырыкчылары чедип келгеш: «Самсонну көгүдүп тургаш+, ооң улуг күжүнүң чажыдын болгаш ону ажып тиилээш, бектеп-хүлүп, томаартыр аргазын билип ал, ол дээш сеңээ кижи бүрүзү 1100 шекел мөңгүн бээр бис» – дээннер.

6Далида Самсондан: «Меңээ чугаалап көрем: сээң улуг күжүң чүде чүвел, сени томаартыр дизе, чүү-биле сени хүлүүр болза эки чүвел?» – деп айтырган.

7Самсон аңаа: «Мени ам-даа кургаваан, өл хевээр чеди сиир-кириш-биле хүлүп каар болза, ынчан мээң күжүм эвээжеп, анаа кижилер ышкаш апаар мен» – дээн.

8Филистимнерниң чагырыкчылары Далидага ам-даа кургаваан, өл хевээр чеди сиир-кириш эккеп берген, а ол ооң-биле Самсонну хүлүп каан. 9Ол үеде филистимнер Далиданың удуур өрээлинге чаштынып орган, а Далида: «Самсон! Филистимнер сеңээ удур келди-ле!» – дээн. Самсон ол сиир-кириштерни от дээпкен чиңге удазыннар ышкаш кылдыр үзе тыртып каапкан. Ооң күжүнүң чажыды билдинмес бооп артып калган.

10Далида Самсонга: «Сен мени кыжырып, мегелепкен-дир сен, ам шынын чугаалап көрем, чүү чүве-биле сени хүлүп ап болурул?» – дээн.

11Самсон аңаа: «Мени ажылга ажыглаваан чаа хендирлер-биле хүлүп каар болза+, ынчан мээң күжүм эвээжеп, анаа кижилер ышкаш апаар мен» – дээн.

12Далида чаа хендирлер алгаш, ооң-биле Самсонну хүлүп кааш: «Самсон! Филистимнер сеңээ удур келди-ле!» – дээн. (Ол үеде филистимнер удуур өрээлге чаштынып орган.) Самсон ол хүлүглерни база удазыннар ышкаш үзе тыртып каапкан.

13Далида Самсонга: «Сен мени катап база кыжырып мегелеп-ле турар-дыр сен, ам черле шынын ажыдып көрем, чүү чүве-биле сени хүлүп ап болурул?» – дээн.

Самсон аңаа: «Мээң бажымның чеди тудум дүгүн аргыг херекселинде пөсче киир аргып каар херек» – дээн.

14Далида ооң бажының дүгүн аргыг херекселинге чыпшыр кадап кааш: «Самсон! Филистимнер сеңээ удур келди-ле!» – дээн. Самсон оттуп келгеш, ол кадагны бажының дүгүн киир аргып кааны пөс-биле катай-хаара тура тыртып каапкан.

15Оон Далида Самсонга: «Сен меңээ: „Ынак мен“ – деп турар хиреңде, шынында сээң чүрээң мээң-биле эвес-тир+. Мени үш катап кыжырдың, а улуг күжүңнүң чажыдын ажыдып бербедиң» – дээн. 16Оон эгелээш, Далида ону хүннүң-не чемелеп, ээрежип, ажыг сөстери-биле хинчектеп туруп бээрге, Самсон ооң оозундан аргажок шылай берген. 17Ынчангаш ол Далидага сеткил-чүрээн ажыдып: «Мен бажым дүгүн чаңгыс-даа таарып чүлүвээн кижи мен, чүге дээрге мен авамның иштинге тургаш-ла, Бурганга бараалгаткан назорей апарган кижи мен+. Бир эвес мээң бажым дүгүн чүлүптер болза, мээң күжүм мени кааптар. Ынчан анаа кижилер ышкаш апаар мен» – дээн.

18Самсон аңаа ам-на бүгү сеткил-чүрээн ажыткан-дыр деп билип кааш, Далида филистим чагырыкчыларны кыйгырыпкаш: «Ам-на чедип келиңер, бо удаада Самсон меңээ бүгү сеткил-чүрээн ажыдып берди» – деп дамчыткан. Филистим чагырыкчылар чедип келгеш, аңаа аазааны мөңгүнүн эккеп берген. 19Оон Далида Самсоннуң бажын бодунуң дөңмектериниң кырынга салгаш, ону удудуп кааш, филистимнерниң бирээзин кыйгыргаш, Самсоннуң бажының чеди тудум дүгүн кестирип каапкан. Самсоннуң күжү ону каапкаш барган. Ынчалдыр Далида Самсонну томаартып базар чоруктуң эгезин салып каан[*].

20Далида: «Самсон! Филистимнер сеңээ удур келди-ле!» – дээрге, ол оттуп келгеш, «Ажырбас, бо удаада база адырлып хосталып аар мен» деп бодаан. Дээрги-Чаяакчы ону каапкан деп ол билбээн. 21Филистимнер ону сегирип алгаш, ооң карактарын дежип каапкан, оон Газага эккелгеш, хүлер кинчи-биле бектээш, кара-бажыңга тараа дээрбедедип каан. 22А ооң кестирип алган дүгү катап өзүп эгелээн.

Самсоннуң өлүмү

23Филистимнерниң чагырыкчылары боттарының бурганы Дагонга+ улуг өргүл кылып байырлаар дээш чыглып алгаш: «Бистиң бурганывыс дайзынывыс Самсонну холувусче киирип берди» – деп турганнар. 24Чон база Самсонну көргеш, бодунуң бурганын алдаржыдып: «Бистиң бурганывыс дайзынывысты – черивисти хоозурадып, хөй улузувусту кырып турган кижини бистиң холувусче киирип берди» – деп турган. 25Олар сеткили өөрүп, хөглээш: «Самсонну бээр эккелиңер, ол бисти хөглетсин» – дишкеннер. Самсонну кара-бажыңдан эккелгеш, улусту хөгледири-биле бажыңның ийи адагажының аразынга тургузуп каан. 26Самсон ону чедип чораан оолга: «Бо бажыңның туттунуп турар адагаштарының чанынга мени чедирип калам, мен аңаа чөленип аайн» – дээн. 27Бажың иштинде эр, херээжен улус долу турган, филистимнерниң чагырыкчылары шупту аңаа турган база 3000 кижи Самсонну көрүп, шоодар дээш бажың кырынче үне берген турган.

28Ынчан Самсон Дээрги-Чаяакчыны кыйгыргаш: «Дээрги-Бурган-Чаяакчы! Мени бодап келем, меңээ ам чаңгыс катап күштен берем, Бурганым. Ам чаңгыс угда ийи караам дээш филистимнерден өжээнимни негеп алыйн!» – деп дилээш, 29ийи холу-биле ол бажыңның туттунуп турганы ийи адагажын идип эгелээн. 30«Филистимнер-биле кады өлгей мен аан!» дээш, бар-ла бүгү күжү-биле адагаштарны идиптерге, бажың аңаа турган чагырыкчыларның болгаш бүгү улустуң кырынче буступ барып дүшкен.

Ынчалдыр Самсон өлүп чыда, бодунуң дайзыннарын дириг чорааш кыра шаап чораанындан артык хөйнү өлүрген. 31Оон ооң дуңмалары болгаш бүгү ада төрелдери келгеш, ону ап алгаш, Цора биле Эштаол аразында ооң ачазы Манойнуң чевег-куюнга орнукшудуп каан. Самсон израиль чонну чээрби чыл дургузунда баштап келген.

17

Миханың дүрзү-бурганы биле Бурганга бараалгакчызы

17^1Эфрем дагларынга Миха деп аттыг бир кижи чурттап чораан. 2Ол бодунуң авазынга: «Сен 1100 шекел мөңгүнүң оорлаткаш, каргыш сөс эдериңге, мен дыңнап турдум+. А ол мөңгүн менде, ону мен ап алдым» – дээн.

Авазы ынчан: «Дээрги-Чаяакчы мээң оглумга ачы-буян хайырлазын!» – дээн. 3Миха авазынга ооң мөңгүнүн эгидип берген. Авазы: «Бо мөңгүннү мен Дээрги-Чаяакчыга өргүп бараалгаткаш, оглумнуң холунга берип тур мен! Бо мөңгүнден шуткаан дүрзү-бурган кылдырып алзын дээш+, ону сеңээ эгидип турарым ол» – дээн.

4Миха авазынга мөңгүннү дедир бээрге, авазы оон 200 шекел мөңгүннү алгаш, эзилдирикчи шевер кижиге аппарып бээрге, ол оон дүрзү-бурган шуткуп берген+. Оон эгелээш, ол дүрзү-бурган Миханың бажыңынга турган. 5Миха Бурганга чүдүүр тускай бажыңныг турган. Ол эфод[*] болгаш дүрзү-бурганнар кылгаш, бодунуң оолдарының бирээзин Бурганның бараалгакчызы кылдыр томуйлап каан+. 6Ол үеде Израильге хаан чок турган, кижи бүрүзү бүгү чүвени бодунуң шынныг деп санаар аайы-биле кылып чораан+.

7Ынчан иуда аймактыг бир аныяк левит оол Иудеяның Вифлеем хоорайга+ чурттап турган. 8Ол оол Иудеяның Вифлеемден чорупкаш, турумчуп чурттаар чер дилеп чорааш, Эфрем дагларында Миханың бажыңынга чедип келген.

9Миха оон: «Кайыын келдиң?» – деп айтырарга, ол: «Мен Иудеяның Вифлеемден келген кижи мен, ам турумчуп чурттаар чер дилеп чоруурум бо» – деп харыылаан.

10Миха аңаа: «Маңаа, мээң бажыңымга артып кал, ачам ышкаш хүндүлүг база мээң Бурганга бараалгакчым боор сен, а мен сеңээ чылда он шекел мөңгүн төлээр мен, аңаа немей идик-хеп болгаш аъш-чем-биле хандырар мен» – дээн. 11Левит Миха-биле чурттаар бооп чөпшээрешкеш, ооң оолдарының бирээзи ышкаш апарган. 12Миха ону Бурганның бараалгакчызы кылдыр томуйлап каарга, ол левит Миханың бажыңынга чурттай берген. 13Миха ынчан: «Дээрги-Чаяакчы ам менче ээ көрнүр деп билир мен, чүге дээрге мээң Бурганга бараалгакчым – левит-ле болгай» – деп турган.

18

Данчыларның Лаисче көшкени

18^1Ол үеде Израильге хаан чок турган+. Ол хүннерде Данның аймаа чурттап туруп аар чер-девискээр дилеп чораан, чүге дээрге өске израиль аймактар чер-девискээрлиг бооп турда, Данның аймаа ол үеге чедир чер чок турган чүве-дир+. 2Данның үре-салгалы боттарының бүгү төрел бөлүктеринден беш кижини – Цора болгаш Эштаол чурттуг+ беш күштүг-шыырак дайынчыны шилээш: «Чер-чуртту кезип шинчилеп көрүп эккелиңер» – дээш, чорудупкан чүве-дир.

Хайгыылчылар Эфрем дагларында Миханың бажыңынга келгеш, аңаа хонуп алган. 3Олар Миханың бажыңынга тургаш, аныяк левиттиң үнүн дыңнааш, ону танып кааннар, ынчангаш оон: «Кым сени бээр эккелди, чүге мында сен, мында чүнү канчап турарың ол?» – деп айтырганнар.

4Левит оларга: «Миха меңээ мындыг, мындыг чүве кылды – ол мени хөлезилеп алды, ынчангаш мен ам ооң Бурганга бараалгакчызы бооп тур мен» – дээн.

5Олар левитке: «Бистиң бо бар чыдар чорук-херээвис чедиишкинниг болур бе дээрзин Бургандан айтырып көрем» – дээннер+.

6Бурганның бараалгакчызы оларга: «Амыр-тайбың чоруптуңар, силерниң орууңарны Дээрги-Чаяакчы карактап турар» – дээн.

7Ол беш хайгыылчы улаштыр чорааш, Лаис хоорайга чеде берген+. Олар аңаа хоорайның чурттакчылары сидончуларның чаңчылы-биле амыр-шөлээн, бичии-даа сезик чок чурттап турарын көрген. Лаисчилерге күш дөгеп, черинден сывыртап, дарлап турар улус-даа чок болган. Олар Сидон хоорайдан ыракта боорда, кым-биле-даа эвилелдешпес улус болган.

8Ол беш хайгыылчы Цора биле Эштаолче чанып кээрге, оларның аймак чону: «Чүнү билип эккелдиңер?» – деп айтырган.

9Олар мынча деп харыылаан: «Ам шимчеп үнгеш, ол хоорайже халдаалыңар! Оларның черин бис кончуг эки деп көрдүвүс. Чоп хөй боданып, шүшпеңнеп турар силер. Барып ол черни эжелеп аалыңар. 10Ол черниң чону амыр-шөлээн улус-тур, а чери дыка делгем. Бурган ол черни силерге берип турар-дыр, а ол кедергей бай-байлак чер-дир!»

11Данның аймаандан 600 дайынчы чепсегленгеш, Цора болгаш Эштаолдан үнүпкен. 12Олар орук ара Иудеяның Кириат-Иарим чоогунга+, барыын талазынга турлагланып турган. (Ынчангаш ол черни амдыгаа чедир Махане-Дан[*] деп адаар).

13Олар оон үнгеш, Эфрем дагларынче углааш, Миханың аалынга келген. 14Ооң мурнунда Лаисче чер көрүп ап чораан беш хайгыылчы ха-дуңмазынга: «Бо аалда эфод, дүрзү-бурганнар болгаш шуткаан дүрзү барын билир силер бе? Ону канчаарын боданыңар че!» – дээннер. 15Оон олар Миханың аалында аныяк левиттиң бажыңынче киргеш, ооң-биле мендилешкен. 16А 600 чепсегленген данчы хаалга чанынга турган. 17Демги-ле беш кижи бажыңче киргеш, шуткаан дүрзүнү, эфодту болгаш дүрзү-бурганнарны ап алган, а Бурганның бараалгакчызы ол үеде хаалга чанынга 600 чепсегленген дайынчы-биле кады турган. 18Демги улус Миханың аалынче киргеш, ол бүгү чүүлдерни ап аарга, Бурганның бараалгакчызы: «Ол канчап турарыңар ол?» – дээн.

19Олар аңаа: «Ыыттава, артык сөс этпейн көр. Ооң орнунга бис-биле кады чорувут, бистиң ачавыс ышкаш ачавыс болгаш Бурганга бараалгакчывыс боор сен. Чаңгыс кижиниң бажыңынга бе азы бир бүдүн израиль аймакка бе, ол ийиниң кайызынга Бурганның бараалгакчызы болуру дээре-дир?» – дээннер. 20Бурганның бараалгакчызы амырап-өөрээш, эфод, дүрзү-бурганнарны болгаш шуткаан дүрзүнү ап алгаш, данчылар-биле кады чорупкан. 21Олар оон чорааш, өг-бүлелерин, мал-маганы, эт-хөреңгизи-биле катай боттарын мурнадыр чорудупкан.

22Олар Миханың аалындан ырай бергенде, Миханың кожалары чыглып алгаш, данчыларны сүрүп чеде берген. 23Олар данчыларже кыйгы салырга, дайынчылар хая көрнүп келгеш, Михага: «Сеңээ чүү херегил, чүге улузуң чыып алдың?» – дээннер.

24Миха оларга: «Силер мээң кылып алган бурганнарымны алгаш бардыңар+, мээң Бурганга бараалгакчымны база алгаш бардыңар, оон артык чүве кайдал? Ол хиреңерде: „Сеңээ чүү херегил?“ деп канчап ынча дээр силер?!» – дээн.

25Данчылар аңаа: «Ыыттава сен, сээң үнүң биске шуут дыңналбазын, оон башка бистиң аравыста чамдык улус хорадааш, силерже халдап болур. Ынчан бодуңну-даа, өг-бүлеңни-даа өлүртүп аар сен» – дээннер.

26Олар оруун уламчылап чоруй барган, а Миха оларның күжү хөй-дүр деп көргеш, дедир чана берген.

27А данчылар Миханың кылганы дүрзүнү болгаш Бурганга бараалгакчызын алгаш, Лаиске чеде бергеш, ооң амыр-шөлээн болгаш сезик чок чонун хылыш-биле кыра шапкаш, хоорайны өрттедипкен+. 28Лаисчилерни камгалаптар улус тывылбаан, чүге дээрге олар Сидондан ырак боорда, кым-биле-даа эвилелдешпейн чораан. Ол хоорай Бет-Рехов+ чанында шынаага турган. Данчылар хоорайны катап туткаш, аңаа чурттай берген. 29Олар чаа хоорайын боттарының өгбезиниң, Израильдиң оглу Данның ады-биле «Дан» деп адап алган. А биеэги ады Лаис чүве-дир.

30Данчылар аңаа ол дүрзү-бурганны тургузуп алган, а Моисейниң оглу[*] боор Гирсамның+ үре-салгалы Ионафан боду болгаш ооң оолдары Данның аймааның Бурганга бараалгакчылары бооп келген. Оларның туттуруушкунга кирер үезинге чедир ынчаар турган+. 31Бурганның өргээзи Силомга турар бүгү үеде+ Миханың кылганы дүрзү-бурган оларның хоорайынга турган.

19

Вениаминчилерниң кемниг херээ

19^1Ол үеде, кажан Израильге хаан чок турда+, Эфрем дагларның ырак булуңунга бир левит кижи чурттап чораан. Ол бодунга Иудеяның Вифлеемден кул-кадай ап алган. 2Ол херээжен аңаа килеңнээш[*], Вифлеемде ачазының бажыңынче чана бергеш, аңаа дөрт ай болган. 3Өөнүң ээзи «Ооң-биле эвилең-ээлдек чугаалашкаш, дедир эгидип алыйн» деп бодааш, ооң соондан бир чалчалыг, ийи элчигенниг чорупкан. Амдыы херээжен ону бодунуң ачазының бажыңынга эккелген. 4Ол аныяк херээженниң ачазы күдээзин көрүп кааш, өөрүшкүлүг уткуп хүлээп алгаш, ооң бажыңынга бичии када аалдап турар кылдыр күш-биле арттырып алган. Олар аңаа үш хондур аштанып-чемненип, хонуп-дүжүп келген.

5Дөрт дугаар хүнүнде олар эртен туруп кээрге, левит дедир чанар дей берген. Каты күдээзинге: «Узун орукче үнер бетинде, күш кирип, бичии чемден аас девит» – дээн. 6Олар ийилээ олуруп алгаш, аштанып-чемненген соонда, каты күдээзинге: «Сагыш-сеткилиң өөрүп-хөглеп, дыштанзын, маңаа ам бир хонуп ал» – дээн. 7Левит чанар дээш туруп келген, ынчалза-даа каты ээрежип туруп бээрге, ол аңаа катап база хонган.

8Беш дугаар хүнүнде ол кижи чанар дээш эртен туруп келген, ынчалза-даа каты ам база: «Хүн дүъш ашкыже манап, күш кирип ал» – дээн. Олар ам база аштанып-чемненип эгелээн. 9Оон ол кижи кул-кадайы болгаш чалчазы-биле кады чанар дээш туруп келген, а ооң каты: «Ам кежээ дүжер деп барган-дыр, удавас имиртиңней бээр болгай, ынчангаш маңаа хонуп ал, сагыш-сеткилиң өөрүп-хөглезин, а даарта эртен тургаш, чанып чоруптар силер» – дээн.

10Ынчалза-даа левит чөпшээрешпейн, чанып чорупкаш, Иевус хоорайның (амгы Иерусалимниң) чанынга чедип келген+. Ол чүъктүг ийи элчиген биле амдыы херээженни ап алгаш чораан. 11Олар Иевустуң чанынга чедип кээрге, кызыл-хүнней берген турган. Чалчазы дээргизинге: «Иевус чоннуң бо хоорайынче киргеш, аңаа хонуп аалы» – дээн. 12Ынчалза-даа дээргизи: «Чок, бис хары чоннуң хоорайынче кирбес бис, олар израильчилер эвес-ле болгай, бис Гиваже баар бис» – дээн.

13Левит бодунуң чалчазынга: «Гивага азы Рамага чеде бергеш, аңаа хонуп аар бис» – дээн. 14Оон олар улаштыр чорааш, Вениаминниң черинде Гиваның чанынга чорда, хүн ажа берген. 15Олар Гивага хонуп аар дээш, ынаар ээпкеш, хоорайның төп шөлүнге олуруп алганнар. Ынчалза-даа оларны кым-даа бажыңынга хондурары-биле чалаваан.

16Ол кежээ бир ашак кижи шөлге ажылдап хүнзээш, чанып бар чыткан. Ол Гивада чурттап турар-даа болза, чогум боду Эфрем дагларындан келген кижи болган. А Гиваны Вениаминниң аймаа ээлеп турган. 17Ол ашак төп шөлде чорумал кижини көрүп кааш: «Кайыын үнгеш, кайнаар бар чыдыр сен?» – деп айтырган.

18Левит аңаа мынча деп харыылаан: «Бис Иудеяның Вифлеемден үнгеш, Эфрем дагларының ырак булуңунче бар чыдыр бис. Мен бодум ол чер чурттуг кижи мен, Иудеяның Вифлеемче баар ужурга таварыштым. Мен Дээрги-Чаяакчының өргээзинде Аңаа бараан болуп турзумза-даа[*], мында мени кым-даа бажыңынче чалавас чүве-дир. 19А бистиң элчигеннерге чиртир чемивис-даа, саваң-тараавыс-даа бар, аъш-чемивис-даа, арага-дарывыс-даа бар, чалчаларыңар биске чүү-даа херек чок».

20Ашак аңаа: «Сагыш човава, сеңээ чүү четпес-тир, мен бодум шуптузун бээр мен, чүгле кудумчуга хонма» – дээн+. 21Ашак ону бажыңынче чалап кииргеш, ооң элчигеннеринге чем каап берген, а чорумалдар буттарын чуп алгаш, аштанып-чемненип орган.

22Олар ынчаар өөрүп-хөглеп дыштанып орда, хоорайның дүржок чурттакчылары+ ол бажыңны долгандыр туруп алгаш, ооң эжиин каңгырадыр соктап, бажың ээзи ашакка: «Сээң бажыңыңче кирген кижини үндүрүп бер, бис ону күштеп дора көрээли» – деп негээннер+.

23Бажың ээзи дашкаар үнгеш, мынчаар чөптеп чугаалаан: «Чок, ха-дуңма, багай чүве кылбаңар, ол кижи мээң аалчым ышкажыл, ооң-биле ындыг бужар чүве кылбаңар! 24Мээң эр кижи дегбээн уруум-даа бар-дыр, ол кижиниң кул-кадайы-даа бар-дыр, аалчымның орнунга силерге оларны үндүрүп берейн, оларны дора көрүп, күзээн-не чүвеңерни кылыр силер, чүгле мээң аалчым-биле ындыг бужар чүве кылбаңар!»

25Ынчалза-даа хоорайжылар ону дыңнаар-даа хире эвес болган. Ынчаарга левит бодунуң кул-кадайын туткаш, оларга үндүрүп берипкен. Олар ол херээженни дүннү өттүр даң аткыжеге чедир күштеп-күчүлеп, дошкун чазарлааш, чүгле даң хаяазында салып чорудупкан. 26Чер кыры чаа-ла агарып чырып турда, ол херээжен дээргизиниң хонганы бажыңның чанынга чедип келгеш, эжик чанынга барып дүшкеш, хүн үнгүжеге чедир аңаа чыткан.

27Дээргизи эртенинде туруп келгеш, оруун уламчылап чоруур дээш, эжикти ажыдыптарга, эжик чанында ооң кул-кадайы эргинден туттунуп алган чыткан. 28Ол аңаа: «Тур, чоруулу че!» – дээн. Ынчалза-даа харыы албаан. Левит ону элчигенге чүдүрүп алгаш, чанып чорупкан. 29Ол чанып келгеш, бижек ап алгаш, амдыы херээженниң мага-бодун он ийи кезекке үзе кескеш, Израильдиң булуң бүрүзүнче чорудупкан+. 30Ону көрген кижи бүрүзү: «Израиль чон Египеттен үнүп чораан хүнден эгелээш, бо хүнге чедир болуп-даа көрбээн чүве-дир бо, таптыг бодангаш, чүнү канчаарын сүмележип тургаш, шиитпирлээли» – деп турган.

20

Вениаминниң аймаанга удур дайын

20^1Оон ам шупту израильчилер, Дан хоорайдан тура, Беэр-Шевага чедир+ база галаад черден бүгү ниитилел, чаңгыс кижи дег демниг Мицпага Дээрги-Чаяакчының мурнунга чыглып келген+. 2Бурганның бүгү чонунуң шупту баштыңнары, Израильдиң шупту аймактары – 400 000 чепсегленген чадаг шериг чыглып келген. 3А Вениаминниң аймаа Израильдиң шупту өске аймактары Мицпада чедип келген дээрзин дыңнап каан.

Оон израильчилер: «Бо кем-херек канчаар болганын чугаалаңар!» – дээн.

4Өлүрткен херээженниң ашаа мынча деп харыылаан: «Мен кул-кадайым-биле Вениаминниң черинде Гиваже аңаа хонуп аар дээш чеде бердим. 5Дүне Гиваның чурттакчылары мээң хонуп чытканым бажыңны бүзээлеп алгаш, мени өлүрүп каар деп турдулар. Олар мээң кул-кадайымны өлүрүнге чедир күштеп-күчүлеп кааптылар. 6Мен бодумнуң кул-кадайымны ап алгаш, ооң мага-бодун үзе кескилээш, Израильдиң булуң бүрүзүнче чорудуптум. Чүге дээрге олар израиль чонга удур чүдек-бужар кем-херек үүлгедип кагдылар+. 7Бүгү израильчилер, ам бо херекти сайгарып көргеш, маңаа дораан шиитпирлеңер!»

8Бүгү чон чаңгыс кижи дег бир демниг мындыг түңнел шиитпир үндүрген: «Бистиң кайывыс-даа ам аалдарже тарап чанмас. 9Төлге даштарын октааш, ооң аайы-биле Гиваже халдаар бис. 10Израильдиң бүгү аймактарындан улус шилиир бис – чүстен он кижини, муңдан чүс кижини, түменден муң кижини – олар бүгү шеригге аъш-чем курлавыры чыып эккелзин. Бүгү шериг Вениаминниң черинде Гиваже халдааш, ооң чурттакчыларын Израильдиң адын баксыраткан бужар кем-херээ дээш ялалап кезедир ужурлуг!»

11Шупту израильчилер ол хоорайга удур чаңгыс кижи дег бир демниг чыглып келген. 12Оон Израильдиң аймактары Вениаминниң бүгү төрел бөлүктеринче медээчилер чоруткаш, мындыг сөстер дамчыткан: «Канчап силерниң араңарга ындыг бужар үүлгедиг болганы ол? 13Гиваның ол дүржок улузун+ биске хүлээдип бериңер, бис оларны өлүргеш, израиль чон аразында ындыг бужар-бакты узуткап каалы».

Ынчалза-даа вениаминчилер боттарының-на ха-дуңмазы израильчилерни дыңнаар-даа хире эвес болган. 14Вениаминниң аймаа израильчилер-биле дайылдажыр дээш, янзы-бүрү хоорай-суурлардан кээп, Гивага чыглып алган. 15Ынчан оон-моон чыылган вениаминчилерниң саны 26 000 чепсегленген кижи болган+, аңаа Гиваның чурттакчыларындан 700 шилиндек дайынчы немешкен. 16Ол бүгү шеригниң аразынга 700 тускай шилиндек дайынчы турган, олар шупту солагай боорда-боорда+, даш шывадаар херекселди ажыглааш, хыл безин часпас улус турган. 17А израильчилерден Вениаминниң аймаан санаваска, 400 000 чепсегленген кижи чыылган+. Олар шупту тулчуушкунга белен дайынчылар турган.

18Израильчилер Вефилге[*] келгеш, Бургандан: «Вениаминниң аймаанга удур дайынче кым бисти баштап киирерил?» – деп айтырган.

Дээрги-Чаяакчы: «Силерни Иуданың аймаа баштаар» – деп харыылаан+. 19Эртенинде израильчилер Гиваның чанынга турлагланып туруп алган. 20Оон олар вениаминчилер-биле тулчуушкунга белеткенип, Гиваның мурнунга чыскаалып туруп алган. 21Вениаминчилер Гивадан үнгеш, израильчилерже халдааш, ол хүн 22 000 кижини кыра шаап каапкан+.

22Израильчилер күжүн чыггаш, баштайгы хүнде турган черинге катап база чыскаалып туруп алган. 23А ооң мурнунда олар Дээрги-Чаяакчының мурнунга кежээге чедир ыглап-сыктап: «Боттарывыстың ха-дуңмаларывыс вениаминчилер-биле ам база тулчур бис бе?» – деп Оон айтырып турган.

Дээрги-Чаяакчы оларга: «Тулчуңар!» – деп харыылаан. 24Ынчалдыр ийиги хүнде израильчилер катап база Вениаминниң дайынчыларынче шимчеп үнүпкен. 25Вениаминчилер ийи дугаар хүнүнде база Гивадан үнүп келгеш, тулушкаш, Израильдиң 18 000 дайынчызын кыра шаап каапкан.

26Оон шупту израиль чон Вефилге[*] баргаш, Дээрги-Чаяакчының мурнунга ыглап-сыктап олуруп, ол хүннү бадыр шээрленип, бүрүн өрттедир өргүлдер болгаш эп-найырал өргүлдери кылып турган. 27-28(Ол үеде Бурганның ыдыктыг аптаразы аңаа турган. А Аароннуң оглунуң оглу, Элеазарның оглу Финеес ыдыктыг аптараның бараан болукчузу турган.)+ Израильчилер Дээрги-Чаяакчыдан: «Боттарывыстың ха-дуңмаларывыс вениаминчилер-биле ам база тулчур бис бе азы соксадыр бис бе?» – деп айтырган.

Дээрги-Чаяакчы оларга: «Тулчуңар! Даарта Мен оларны силерниң холуңарже киирип бээр мен» – деп харыылаан. 29Ынчан израильчилер Гиваны долгандыр дозуг кедег тургузуп кааннар+.

30Үш дугаар хүнүнде израильчилер катап база Вениаминниң аймаа-биле тулчур дээш, Гиваның мурнунга биеэги хевээр чыскаалып туруп алган. 31Вениаминчилер израильчилерже уткуй үнгеш, хоорайындан ырай бергеннер. Олар израильчилерни ооң мурнунда дег өлүрбүшаан, бирээзи Вефилче баар, өскези Гиваже баар ийи орук дургаар сүрүп эгелээн. Олар ынчан үжен хире израильчини өлүрүп каан. 32Вениаминниң шериглери «Бис оларны биеэги хевээр кыра шаап тур бис» деп бодааннар. А израильчилер «Олардан дескен бооп, хоорайындан ырадып алгаш, оруктарже үндүрүп аар-дыр» деп бодап алганнар+. 33Бүгү израильчилер турган черлеринден чорупкаш, Ваал-Фамарга чыскаалып алган, а Гиваның барыын талазынга дозуг кедегге турганнары Гиваже халдап кирипкен. 34Бүгү Израильден чыып каан 10 000 шилиндек дайынчы Гиваже халдай бээрге, каржы-дошкун тулчуушкун эгелээн. Оларны хай-халап манап турар дээрзи Вениаминниң дайынчыларының сагыжынга безин кирбээн.

35Дээрги-Чаяакчы Вениаминниң аймаан израильчилерниң мурнунга аштырыышкынга таварыштырган. Израильчилер ол хүн 25 100 чепсегленген вениаминчини кырып каапкан. 36Вениаминниң дайынчылары аштырганын көрүп кааннар.

А израильчилер Вениаминниң шерииниң мурнунга баштай аткаарлап эгелээннер, чүге дээрге олар Гиваның чанында дозуг кедегге тургузуп кааны дайынчыларынга идегеп турган. 37Дозуг кедегге турган улус хоорайже халдап киргеш, хоорайжыларны дөгерезин кыра шаап каапкан+. 38Израильчилер кедегде шериглери-биле хоорайдан үнген ыш халдаашкынның демдээ боор кылдыр дугуржуп алган турган. 39Шак ынчаар, кажан израильчилер тулчуушкун шөлүнден аткаарлап эгелээрге, Вениаминниң шериглери оларны сүрүп, үжен хире кижини өлүрүп тура, «Бис оларны биеэги хевээр кыра шаап тур бис» деп бодап турган. 40Ол үеде хоорайдан улуг ыш үнүп эгелээн. Вениаминчилер хая көрнүп кээрге, оларның хоорайы өрттенип, ыжы дээрге чедип турар болган. 41Аткаарлап турган израильчилер дедир көрнүп келген, а Вениаминниң шериглери хай-халап келгенин билип кааш, девидей бергеннер.

42Олар ээн хову баар оруктап, израильчилерден дезипкеннер, ынчалза-даа израильчилерниң хылыжы оларны сүрүп тургаш, кырып эгелээн, а хоорайлардан уткуй үнген израильчилер оларның бажын дозуп, узуткап турган. 43Вениаминчилерни бүзээлеп алгаш, амыр-дыш бербейн сүрүп[*], Гиваның чөөн талазынга чедир чылча шаап келгеннер. 44Вениаминниң аймаандан 18 000 күштүг-шыырак кижи ынчаар өлүрткен. 45Арткан вениаминчилер ээн ховуже, Риммон деп туруг-хаяже дезипкен+, а израильчилер оруктар дургаар оларның беш муңун кырып каапкан; оон оларны Гидомга чедир сүрүп тура, база ийи муңну чок кылып каапкан. 46Шупту каттышкаш, ол хүн Вениаминниң шериинден 25 000 кижи өлүрткен, олар дөгерези күштүг-шыырак дайынчылар турган.

47Вениаминниң дириг арткан дайынчылары 600 кижи ээн ховуда Риммон дээр туруг-хаяже дезе бергеш, аңаа дөрт ай турганнар. 48А израильчилер Вениаминниң чер-девискээринче ээп келгеш, бүгү хоорай-суурларын өрттедип-хуюктап, кижилерни-даа, мал-маганны-даа – шупту чүвени узуткап каапкан.

21

Дириг арткан вениаминчилерге кадайлар тып бергени

21^1Мицпага чыылган үезинде+ израильчилер кайызы-даа кыс уругларын вениаминчилерге кадай кылдыр бербес бооп даңгыраглаан турган. 2Ам олар Вефилге чедип келгеш, Бурганның мурнунга кежээге чедир ыглап-сыктап хүнзээннер. Ыыткыр ыглап тура, олар: 3«Дээрги-Чаяакчы, Израильдиң Бурганы, Израильдиң бир аймаа чиде бээр кылдыр чүге ындыг чүве болган чоор?» – дижип турганнар. 4Дараазында хүн чон эртен тургаш, өргүл бедигээжин туткаш, бүрүн өрттедир өргүлдер болгаш эп-найырал өргүлдери кылган.

5Ынчан израильчилер: «Дээрги-Чаяакчының мурнунга чыыш кылып турувуста, Израильдиң шупту аймактарындан кым келбейн барган ийик?» – дишкеннер. Олар Мицпага Дээрги-Чаяакчының мурнунга келбээннерни өлүрер деп шыңгыы даңгырак сөстерни эткеннер-не болгай. 6Оон израильчилер ха-дуңмазы Вениаминниң аймаан кээргеп, мынча дижип турганнар: «Израиль бодунуң бир аймаан одура шаап, чидиргени ол-дур+. 7Ам оларның дириг артканнарынга кадайларны кайыын тып бээр бис? Бис оларга уругларывысты бербес бооп, Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглаан болгай бис». 8Оон база катап: «Израильдиң аймактарында Мицпага Дээрги-Чаяакчының мурнунга келбээннер бар бе?» – деп айтырып турганнар. Ол чыышка Галаадтың Иавис хоорайдан+ кым-даа келбээн дээрзи билдине берген. 9Бүгү чонну хынап көөрге, оларның аразында Галаадтың Иавис хоорайдан чаңгыс-даа кижи чок болган.

10Оон Израильдиң ниити чыыжы ынаар 12 000 шеригни чорудупкаш, мынча деп дужааган: «Баргаш, Галаадта Иавистиң чурттакчыларын кадайлары болгаш ажы-төлү-биле катай чок кылып кааптыңар! 11Шупту эр улусту болгаш эр кижи-биле холбажып каапкан херээжен улусту бүрүнү-биле узуткап кааптыңар!+» 12Шериглер чорупкаш, Галаадта Иавистиң чурттакчыларының аразындан эр кижи-биле холбажып көрбээн 400 арыг кысты тыпкаш, оларны ханаан черде Силомда турлагже эккелгеннер+.

13Израильдиң ниити чыыжы Риммон деп хая-туругда турар вениаминчилерге+ тайбың чарлаары-биле медээчилер чорудупкан+. 14Оон вениаминчилер дедир чанып келген, а Галаадта Иавистиң дириг арткан кыстарын оларга кадайлар кылдыр бергеннер, ынчалза-даа кыстарның саны четпейн барган.

15Дээрги-Чаяакчы израиль аймактарның бүдүн-бүрүнүн камгалавайн барганындан чон Вениаминниң аймаан кээргеп турган. 16Израиль ниитилелдиң баштыңнары: «Оларның артканнарынга кадайларны ам кайыын тып бээр бис? Вениамин аймактың бодунуң херээженнерин чок кылып каапкан-на болгай бис» – деп турган. 17Оон олар мынча дээннер: «Израильдиң чаңгыс-даа аймаа читпес кылдыр, Вениаминниң аймааның чер-девискээри оларның дириг арткан оолдарынга артсын. 18Ынчалза-даа бис оларга уругларывысты кадай кылдыр берип шыдавас-тыр бис, чүге дээрге израильчилер ол дугайында „Вениаминчилерге уруун кадай кылдыр берген кижи бүрүзү каргыш эдилээр болзун!“ деп даңгырак берген болгай».

19Оон: «Адырам, Силомга чылдың-на Дээрги-Чаяакчыга тураскааткан байырлал бооп турар болгай...» – дээннер. (Силом Вефилдиң соңгу талазында, а Вефилден Сихем баар оруктуң чөөн талазында база Левонаның мурнуу талазында турар.) 20Ынчангаш олар вениаминчилерге мынчаар сүмелээн: «Баргаш, виноград шөлдеринге чаштынып олуруп алыңар. 21Силомнуң аныяк кыстары байырлалда самнап эгелээр дээш үнүп кээрге+, шөлдерден үне халчып келгеш, кижи бүрүзү бодунга кадай кылдыр ол кыстарны бир-бир кылдыр тудуп алгаш, Вениаминниң черинче алгаш барзын. 22А кажан оларның ачалары азы акылары биске хомудалдыг чедип кээрге, бис оларга: „Уругларыңар дээш бисти өршээп көрүңер, чүге дээрге бис вениаминчилерниң кижи бүрүзүнге дайын үезинде кадай тып берип шыдавадывыс. А силерниң уругларыңарны оорлапкан болганда, силер база буруу чок силер![*]“ – деп харыылаар бис».

23Вениаминчилер ол-ла хевээр кылган, самнап турган уругларның аразындан кижи бүрүзү бодунга кадай кылдыр бир-бирни оорлааш, чер-девискээринче чана бергеш, хоорай-суурлар катап тудуп, оларынга чурттап эгелээн. 24Ол-ла үеде израильчилер база аймак-адыр аайы-биле тус-тузунда боттарының чер-девискээринче тарап чана берген.

25Ол үеде Израильге хаан чок турган, кижи бүрүзү бүгү чүвени бодунуң шынныг деп санаар аайы-биле кылып чораан+.

* 1:16 Пальмалар хоорайы – Иерихон (Ы. х. к. 34:3 көр).

* 1:17 Хорма – «Бүрүнү-биле узуткаан» деп ат (Сан. 21:2-3 көр).

* 2:5 Бохим – «Ыглап турарлар» деп уткалыг ат.

* 3:13 Пальмалар хоорайы – Иерихон (Ы. х. к. 34:3 көр).

* 3:18-19, 26 Азы: «Галгалда даштар казып ап турган черинге».

* 3:22 Бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Албаны төктү берген».

* 3:26 3:18-19-та немелде тайылбырны көр.

* 5:2 Бо сөстерниң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Баштыңнар ылап-ла баштап эгелээн».

* 5:7, 11 Бо сөстерниң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Суурларның чурттакчылары».

* 5:11 Бо сөстүң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Адыгжылар».

* 6:24 Яхве-Шалом – «Амыр-чаагай чоруктуң Дээрги-Чаяакчызы» дээн уткалыг.

* 6:25 Азы: «Ачаңның коданындан бугажыкты база чеди харлыг өске бугажыкты».

* 6:32 Еврей дылда «Иероваал» деп ат «Ваал турушсун» деп сөстерге дөмейлешкек.

* 8:7, 16 Азы: «Тараа бастырар херексел-биле».

* 8:26 Амгы үениң хемчээлин алырга, барык 20 килограмм.

* 8:27 Эфод – Чамдыкта бо сөс-биле Бурганның бараалгакчыларының Ооң күзел-соруун билип алырын дузалаар херекселди илередип турган (Хост. 28:6-30; Башт. 17:5 көр).

* 8:33 Ваал-Верит – «Чагыг-керээ чарган Ваал», «Чагыг-керээ ээзи» дээн.

* 9:46 Өске бурунгу сөзүглелде «Эл-Верит» эвес, «Ваал-Верит» деп бижээн (8:33 көр).

* 10:12 Өске бурунгу сөзүглелде «маоннар» эвес, «мадианнар» деп бижээн.

* 11:34 Тимпан – дүңгүрге дөмейлешкек хөгжүм херексели, ону кижи бир холунга тудуп алгаш, өске холу-биле соп ойнаар.

* 12:4 Бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Эфремчилер: „Эфрем биле Манассияның черлеринге чурттаан галаадчылар, силер дезикчилер-дир силер!“ – дээн болгай».

* 14:15 Өске бурунгу сөзүглелде «чеди дугаар» деп бижээн.

* 15:17 «Чаак сөөктүг бедик чер» дээн уткалыг.

* 15:19 «Кыйгырган кижиниң суг бажы» дээн уткалыг.

* 16:19 Өске бурунгу сөзүглелде «Самсон суларап эгелээн, ооң күжү ону каапкаш барган» деп бижээн.

* 17:5 Эфод – чамдыкта бо сөс-биле Бурганның бараалгакчыларының Ооң күзел-соруун билип алырын дузалаар херекселди илередип турган (Хост. 28:6-30; Башт. 8:27 көр).

* 18:12 «Данның турлаа» дээн уткалыг.

* 18:30 Өске бурунгу сөзүглелде «Манассияның оглу» деп бижээн.

* 19:2 Азы: «Аңаа өскерлип».

* 19:18 Өске бурунгу сөзүглелде «Бажыңымче ам дедир чанып бар чыдарым бо» деп бижээн.

* 20:18, 26 Азы: «Бурганның өргээзинге».

* 20:26 20:18-те немелде тайылбырны көр.

* 20:43 Азы: «Менухага чедир сүрүп».

* 21:22 Азы: «Силер база бербедиңер, ам силер бодуңар буруулуг силер».

+ 1:1 Иис. 24:29
+ 1:1 Башт. 20:18
+ 1:5 1 Хаан. 11:8
+ 1:7 Лев. 24:19
+ 1:8 Иис. 15:63; 2 Хаан. 5:6
+ 1:10 Иис. 14:15
+ 1:10 Сан. 13:23; Иис. 15:14
+ 1:11 Иис. 10:38; 15:15
+ 1:12 Сан. 13:31
+ 1:12 Иис. 15:13-19
+ 1:16 Сан. 24:21
+ 1:16 Сан. 10:29-32
+ 1:19 Иис. 17:16,
+ 1:20 Сан. 14:24; Иис. 14:13
+ 1:20 Башт. 1:10; Сан. 13:34; Ы. х. к. 2:10
+ 1:21 Иис. 15:63
+ 1:23 Э. д. 28:19
+ 1:24 Иис. 2:14
+ 1:27 Иис. 17:11-13
+ 1:29 Иис. 16:10; 3 Хаан. 9:16
+ 1:31 Иис. 19:24-30
+ 1:33 Иис. 19:32-39
+ 1:34 Иис. 19:46
+ 1:36 Сан. 34:4; Иис. 15:3
+ 2:1 Э. д. 17:7
+ 2:2 Ы. х. к. 7:2; 12:3
+ 2:3 Хост. 23:33
+ 2:9 Иис. 19:50
+ 2:10 Иов 18:21; Иер. 9:3; 2 Фес. 1:8
+ 2:11 Башт. 3:7; 4:1; 6:1; 10:6; 13:1
+ 2:12 Ы. х. к. 31:16-17
+ 2:13 1 Хаан. 7:4
+ 2:14 Лев. 26:37; Иис. 7:12
+ 2:15 Лев. 26:14-46; Ы. х. к. 28:15-68
+ 2:17 Хост. 34:15; Ы. х. к. 31:16
+ 2:18 Хост. 2:23-25
+ 2:21 Иис. 23:12-13
+ 3:1-2 Иис. 13:2-6
+ 3:6 Хост. 34:16
+ 3:7 Башт. 2:11
+ 3:9 4 Хаан. 13:5
+ 3:9 Башт. 1:13

+ 3:10 Сан. 24:2; Башт. 6:34; 11:29; 13:25; 14:6; 14:19; 15:14

+ 3:15 Башт. 20:16
+ 3:27 Башт. 6:34; 1 Хаан. 13:3
+ 3:28 Иис. 2:7; Башт. 7:24
+ 3:31 Башт. 5:6
+ 3:31 1 Хаан. 13:19
+ 4:1 Башт. 2:11
+ 4:2 Иис. 11:10
+ 4:2 1 Хаан. 12:9
+ 4:6 Иис. 19:37
+ 4:6 Евр. 11:32
+ 4:6 Иер. 46:18
+ 4:7 3 Хаан. 18:40
+ 4:11 Сан. 10:29; 24:21; Башт. 1:16
+ 4:11 Иис. 19:33
+ 4:15 Иис. 10:10
+ 5:4 Ы. х. к. 33:2

+ 5:4 2 Хаан. 22:8; Ыд. ыр. 17:8; 67:9; 76:18; 96:4

+ 5:5 Хост. 19:18
+ 5:6 Башт. 3:31
+ 5:6 Башт. 4:17
+ 5:8 Ы. х. к. 32:16
+ 5:8 1 Хаан. 13:19,
+ 5:12 Ыд. ыр. 56:9
+ 5:14 Сан. 32:39
+ 5:17 Иис. 13:24-28
+ 5:18 Башт. 4:10
+ 5:19 Иис. 17:11
+ 5:21 Башт. 4:7
+ 5:24 Башт. 4:17
+ 5:25 Башт. 4:19
+ 5:26 Башт. 4:21
+ 5:31 Ыд. ыр. 36:6
+ 6:1 Башт. 2:11
+ 6:1 Э. д. 25:1; Сан. 25:17-18
+ 6:4 Лев. 26:16; Ы. х. к. 28:31-33
+ 6:9 1 Хаан. 10:18
+ 6:11 Иис. 17:2
+ 6:13 Ы. х. к. 31:17
+ 6:15 1 Хаан. 9:21; 18:18
+ 6:16 Хост. 3:12; Иис. 1:5
+ 6:17 4 Хаан. 20:8; Ыд. ыр. 85:17
+ 6:18 Э. д. 18:3-8
+ 6:20 Башт. 13:19
+ 6:21 Лев. 9:24; 3 Хаан. 18:38
+ 6:22 Э. д. 32:30
+ 6:33 Иис. 17:16; Ос. 1:5
+ 6:34 Сан. 24:2; Башт. 3:10
+ 6:34 Башт. 3:27; 1 Хаан. 13:3
+ 7:2 Ы. х. к. 8:17
+ 7:3 Ы. х. к. 20:8
+ 7:12 Иис. 11:4; 1 Хаан. 13:5
+ 7:16 1 Хаан. 11:11; Иов 1:17
+ 7:18 Иис. 6:4
+ 7:22 1 Хаан. 14:20; 2 Чыл. 20:22-23
+ 7:24 Иис. 2:7; Башт. 3:28
+ 7:25 Ыд. ыр. 82:12
+ 8:1 Башт. 12:1
+ 8:3 У. ч. 15:1
+ 8:5 Э. д. 33:17
+ 8:6 1 Хаан. 25:11
+ 8:8 Э. д. 32:30
+ 8:11 Сан. 32:35,
+ 8:17 3 Хаан. 12:25
+ 8:21 Ыд. ыр. 82:12
+ 8:21 Иса. 3:18
+ 8:22 1 Хаан. 8:5
+ 8:24 Хост. 32:1-4
+ 8:24 Э. д. 25:12-18
+ 8:27 Ы. х. к. 7:16
+ 8:31 Башт. 9:1
+ 9:4 Башт. 8:33
+ 9:5 4 Хаан. 11:1
+ 9:6 Э. д. 35:4; Иис. 24:26
+ 9:6 3 Хаан. 12:1
+ 9:7 Ы. х. к. 11:29; 27:12; Иис. 8:33
+ 9:8 4 Хаан. 14:9
+ 9:13 Ыд. ыр. 103:15
+ 9:15 Иез. 31:3
+ 9:21 Сан. 21:16
+ 9:23 1 Хаан. 16:14
+ 9:28 Э. д. 34
+ 9:29 2 Хаан. 15:4
+ 9:45 3 Хаан. 12:25
+ 9:45 Ы. х. к. 29:29
+ 9:48 Ыд. ыр. 67:15
+ 9:53 2 Хаан. 11:21
+ 9:54 1 Хаан. 31:4
+ 10:4 Ы. х. к. 3:14
+ 10:6 Башт. 2:11
+ 10:6 3 Хаан. 11:5; 2 Хаан. 23:13
+ 10:10 1 Хаан. 7:6
+ 10:14 Ы. х. к. 32:37
+ 11:1 Евр. 11:32
+ 11:3 2 Хаан. 10:6,
+ 11:3 1 Хаан. 22:2
+ 11:8 Башт. 10:18
+ 11:10 Иер. 42:5
+ 11:13 Сан. 21:24-26
+ 11:15 Ы. х. к. 2:9,
+ 11:16 Сан. 13:27; 14:25
+ 11:17 Сан. 20:14-21; Ы. х. к. 1:46
+ 11:18 Сан. 21:4,
+ 11:20 Сан. 21:21-23; Ы. х. к. 2:26-37
+ 11:24 Сан. 21:29
+ 11:25 Сан. 22:2; Мих. 6:5
+ 11:27 Э. д. 16:5
+ 11:29 Сан. 24:2; Башт. 3:10
+ 11:30 Э. д. 28:20
+ 11:31 Сан. 21:2
+ 11:33 Иез. 27:17
+ 11:35 Лев. 5:4; Сан. 30:3
+ 12:1 Башт. 8:1
+ 13:1 Башт. 2:11
+ 13:2 Иис. 19:41
+ 13:3 Башт. 6:12; Лк. 1:28,
+ 13:5 Сан. 6:1-21; 1 Хаан. 1:11
+ 13:15 Башт. 6:18
+ 13:18 Э. д. 32:29
+ 13:19 Башт. 6:20
+ 13:22 Э. д. 32:30
+ 13:24 1 Хаан. 2:21
+ 13:25 Сан. 24:2; Башт. 3:10
+ 14:1 Иис. 15:10; 19:43
+ 14:1 Э. д. 38:12
+ 14:2 Э. д. 34:4
+ 14:3 Э. д. 24:3,
+ 14:6 Сан. 24:2; Башт. 3:10
+ 14:12 Э. д. 29:27
+ 14:15 Башт. 16:5
+ 14:16 Башт. 16:15
+ 14:19 Сан. 24:2; Башт. 3:10
+ 15:14 Сан. 24:2; Башт. 3:10
+ 15:15 Сан. 6:6
+ 15:15 Ы. х. к. 32:30; Иис. 23:10
+ 16:1 Иис. 15:47
+ 16:5 Башт. 14:15
+ 16:11 Башт. 15:13
+ 16:15 Башт. 14:16
+ 16:17 Сан. 6:2, 5; Башт. 13:5
+ 16:23 1 Хаан. 5:2; 1 Чыл. 10:10
+ 17:2 Лев. 5:1
+ 17:3 Хост. 20:4
+ 17:4 Иса. 46:6
+ 17:5 3 Хаан. 13:33
+ 17:6 Ы. х. к. 12:8; Башт. 18:1; 19:1; 21:25

+ 17:7 Руф 1:1; 1 Хаан. 17:12; Мих. 5:2; Мф. 2:1

+ 18:1 Башт. 17:6; 19:1; 21:25
+ 18:1 Башт. 1:34-36
+ 18:2 Башт. 13:25; 16:31
+ 18:5 Сан. 27:21; Ос. 4:12
+ 18:7 Иис. 19:47
+ 18:12 Иис. 15:60
+ 18:24 Э. д. 31:30
+ 18:27 Э. д. 49:17; Иис. 19:47
+ 18:28 2 Хаан. 10:6
+ 18:30 Хост. 2:22; 18:3
+ 18:30 4 Хаан. 17:6
+ 18:31 Иис. 18:1
+ 19:1 Башт. 17:6; 18:1; 21:25
+ 19:10 Иис. 15:8, 63; 18:28
+ 19:20 Э. д. 19:2; Иов 31:32
+ 19:22 Ы. х. к. 13:13
+ 19:22 Э. д. 19:5-9
+ 19:29 1 Хаан. 11:7
+ 20:1 1 Хаан. 3:20; 2 Хаан. 3:10; 24:2
+ 20:1 1 Хаан. 7:5; 11:7
+ 20:6 Э. д. 34:7
+ 20:13 Ы. х. к. 13:13
+ 20:15 Сан. 1:37; 26:41
+ 20:16 Башт. 3:15
+ 20:17 1 Хаан. 11:8; 2 Хаан. 24:9
+ 20:18 Башт. 1:1-2
+ 20:21 Э. д. 49:27

+ 20:27-28 Хост. 6:15; Сан. 25:7-13; Иис. 22:13

+ 20:29 Иис. 8:4
+ 20:32 Иис. 8:5
+ 20:37 Иис. 8:19
+ 20:45 Иис. 15:32
+ 21:1 Башт. 20:1
+ 21:6 1 Хаан. 9:21
+ 21:8 1 Хаан. 11:1
+ 21:11 Сан. 31:17
+ 21:12 Иис. 18:1
+ 21:13 Башт. 20:47
+ 21:13 Ы. х. к. 20:10
+ 21:21 Хост. 15:20; Башт. 11:34
+ 21:25 Ы. х. к. 12:8; Башт. 17:6; 18:1; 19:1

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Баштыңчылар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ